İlk P4C Oturumunda En Sık Yapılan 10 Hata ve Çözümleri

Kısa cevap: İlk P4C oturumunda en sık yapılan hatalar; çok uzun bir uyaran seçmek, çocukların sorularını düzeltmek, oylamayı yönlendirmek, soruşturmada cevap vermek ya da kendi görüşünü söylemek, her cevabı "Çok güzel!" diye değerlendirmek, soru sonrası beklememek, sessizlikten korkmak, konuşmanın öğretmen üzerinden dönmesine izin vermek, kuralları konuşmadan başlamak ve değerlendirme turunu atlamaktır. Bu hataların hepsi doğaldır ve birkaç oturum içinde fark edilip düzeltilebilir.

İlk çemberinizi kurduğunuzda heyecan ve tedirginlik bir arada olur. Bir sınıfı yıllardır yönetiyor olsanız bile, öğretmen yerine kolaylaştırıcı olmak farklı bir kas ister. Bu yazı, ilk oturumlarda sık yapılan hataları yargılamak için değil, önceden fark etmenizi kolaylaştırmak için hazırlandı.

1. Uyaran neden çok uzun olur?

Heyecanla seçilen güzel bir hikâye, çoğu zaman bir ders saatinin yarısını yer. Soruşturmaya on dakika kalınca oturum sıkışır.

Çözüm: İlk oturumlarda beş dakikayı geçmeyen bir resimli kitap, kısa bir fabl ya da tek bir fotoğraf seçin. Uyaranı sesli okuyarak önceden zamanlayın. Seçim ölçütleri için iyi bir uyaran nasıl olur yazısına bakabilirsiniz.

2. Çocukların sorularını düzeltmek neden sorun olur?

"Kurt neden kötü?" sorusunu tahtaya "Kötülük nedir?" diye yazmak, iyi niyetle yapılan bir "iyileştirme"dir. Ama çocuk, sorusunun yeterince iyi olmadığı mesajını alır.

Çözüm: Soruları çocuğun kelimeleriyle yazın. Soru belirsizse, "Bunu biraz açabilir misin?" diye sorun ama cümleyi siz değiştirmeyin.

3. Oylama nasıl farkında olmadan yönlendirilir?

"Bu soru çok güzel, değil mi?" demek ya da en beğendiğiniz soruyu okurken sesinizi yükseltmek, oyları yönlendirir.

Çözüm: Tüm soruları aynı ses tonuyla okuyun. Oy kullanmayın. Göz kapalı oylama gibi akran ve öğretmen etkisini azaltan yöntemler kullanın.

4. Soruşturmada cevap vermek neden işe yaramaz?

Bir çocuk "Öğretmenim, doğrusu ne?" diye sorduğunda cevap vermek çok caziptir. Ama öğretmen cevabı söylediği anda soruşturma biter; çocuklar düşünmeyi bırakıp "doğru cevabı" not eder.

Çözüm: Soruyu çembere geri verin: "Ben de merak ediyorum. Siz ne düşünüyorsunuz?" Olgusal bir bilgi gerekiyorsa kısaca verin ve hemen soruya dönün. Kolaylaştırıcının rolüne dair kuramsal çerçeve için kolaylaştırıcı kimdir yazısına bakabilirsiniz.

5. "Çok güzel!" demenin nesi yanlış?

Değerlendirici tepkiler, alışkanlıktan gelir. Ama bir fikre "Çok güzel!" deyip diğerine demediğinizde, çocuklar hangi fikrin "doğru" olduğunu anlar ve oraya yönelir.

Çözüm: Değerlendirici tepkiler yerine betimleyici ve merak içeren tepkiler kullanın:

Değerlendirici tepki	Betimleyici / meraklı tepki
"Çok güzel!"	"Bu fikir yeni bir yön açtı."
"Aferin, doğru!"	"Bu fikre katılan ya da katılmayan var mı?"
"Hayır, öyle değil."	"Bu fikre uymayan bir örnek düşünebilir miyiz?"
"Harika bir cevap!"	"Bunu neden düşündüğünü biraz açar mısın?"

6. Soru sorduktan sonra neden beklemek gerekir?

İlk oturumlarda öğretmenler soru sorduktan sonra bir iki saniye içinde ya soruyu tekrar eder, ya başka bir soruya geçer ya da kendi cevaplar. Oysa düşünmek zaman ister.

Çözüm: Soru sorduktan sonra içinizden beşe kadar sayın. Bu süre, cevap veren çocukların sayısını ve cevapların niteliğini değiştirebilir.

7. Sessizlikten neden korkulur?

Çemberde birkaç saniyelik bir sessizlik, ilk oturumlarda sonsuz gibi gelir. Öğretmen hemen konuşarak boşluğu doldurur.

Çözüm: Sessizliği adlandırın ve normalleştirin: "Zor bir soru, biraz düşünelim." Sessizlik devam ederse ikili konuşma arası verin: "Yanınızdakine bir dakika ne düşündüğünüzü anlatın."

8. Konuşma neden hep öğretmen üzerinden döner?

İlk oturumlarda çocuklar öğretmene bakarak konuşur, öğretmen her cevaptan sonra bir yorum yapar. Sonuç: bir soru-cevap dersi.

Çözüm: Çocukları birbirine yönlendirin: "Kerem'e söyle, o ne düşünüyor?" Her cevaptan sonra yorum yapmak yerine başka bir çocuğa dönün. Gözünüzü konuşan çocuktan çembere çevirmek bile konuşmanın yönünü değiştirir.

9. Kuralları konuşmadan başlamanın sonucu ne olur?

Doğrudan uyarana geçen bir oturumda, ilk tartışmada sözler kesilir, gülmeler olur ve öğretmen kural koyan bir otoriteye dönüşür.

Çözüm: İlk oturumu (ya da ilk oturumun bir bölümünü) kuralları birlikte belirlemeye ayırın. Yöntem için çember kuralları yazımıza bakabilirsiniz.

10. Değerlendirme turu neden atlanır?

Soruşturma canlıyken zil çalar ve değerlendirme turu hiç yapılmaz. Çocuklar düşünme sürecini fark etmeden dağılır.

Çözüm: Değerlendirme turunu zil çalmadan beş dakika önce başlatın. Canlı bir soruşturmayı yarıda kesmek zor gelir, ama yarım kalan tartışma bir sonraki oturumun heyecanını artırır. Süre planı için 40 dakikalık süre planı yazımıza bakabilirsiniz.

Hatalar oturumun hangi aşamasında yoğunlaşır?

On hatayı oturumun akışına yerleştirdiğinizde, hangi aşamada daha dikkatli olmanız gerektiği görünür:

Oturum aşaması	Sık görülen hata	Hatırlatıcı cümle
Başlangıç	Kuralları konuşmadan başlamak	"Önce nasıl konuşacağımızı konuşalım."
Uyaran	Çok uzun uyaran	"Beş dakikayı geçmesin."
Soru yazma	Soruları düzeltmek	"Çocuğun kelimeleriyle yaz."
Oylama	Oylamayı yönlendirmek	"Hepsini aynı tonla oku."
Soruşturma	Cevap vermek, "Çok güzel!" demek, beklememek	"Soruyu çembere geri ver."
Soruşturma	Konuşmanın öğretmende dönmesi	"Kerem'e söyle."
Kapanış	Değerlendirme turunu atlamak	"Zilden beş dakika önce dur."

Bu tabloyu küçük bir karta yazıp oturum sırasında yanınızda tutmak, ilk haftalarda işe yarayan basit bir hatırlatıcıdır. Tablodan da görüldüğü gibi hataların çoğu soruşturma aşamasında yoğunlaşır. Bu yüzden ilk oturumlarda soruşturmayı kısa tutmak ve o kısa süreye tüm dikkatinizi vermek, uzun ama dağınık bir soruşturmadan daha verimlidir.

Bu hatalar neden bu kadar yaygın?

Bu hataların çoğu, öğretmenlik alışkanlıklarının çembere taşınmasından kaynaklanır. Öğretmenlik eğitimi ve deneyimi, genellikle bilgi aktarmayı, doğru cevabı onaylamayı ve sınıfı yönlendirmeyi öne çıkarır. Kolaylaştırıcılık ise tam tersini ister: bilgiyi geri tutmak, cevapları açık bırakmak ve yönü çocuklara bırakmak.

Bu yüzden ilk oturumlarda bu hataları yapmak, kötü bir öğretmen olduğunuzu değil, iyi bir öğretmen olarak edindiğiniz alışkanlıkların farklı bir bağlamda çalıştığını gösterir. Yeni alışkanlıklar, bilinçli pratikle ve geri bildirimle oluşur.

Hataları fark etmek için ne yapılabilir?

• Oturum sonrası kısa bir yansıtma yazın. Bu listedeki hatalardan hangisini yaptığınızı işaretleyin ve bir sonraki oturum için birini seçin. Ayrıntılar için öğretmen yansıtması yazımıza bakabilirsiniz.
• Ses kaydı alın. Okulun ve velilerin izniyle aldığınız bir ses kaydını dinlemek, konuşma payınızı ve tepkilerinizi fark etmenin en etkili yoludur.
• Bir meslektaşınızdan gözlem isteyin. Dışarıdan bir göz, sizin göremediğiniz örüntüleri görür.
• Her oturumda tek bir hataya odaklanın. Hepsini bir anda düzeltmeye çalışmak yorucudur ve işe yaramaz.

Sık sorulan sorular

İlk P4C oturumum kötü geçtiyse devam etmeli miyim?

Kesinlikle. İlk oturumlar hem öğretmen hem çocuklar için bir alışma sürecidir. Çocuklar da ilk seferde çember düzenine, soru yazmaya ve birbirine cevap vermeye alışkın değildir. Birkaç oturum sonra ritim oluşmaya başlar.

Hangi hata en önemlisi?

Tek bir cevap yok, ama soruşturmada cevap vermek ve kendi görüşünü söylemek, yöntemin özüne en çok zarar veren hatalardır. Çünkü bunlar çocukların birlikte düşünme alanını daraltır.

Bu hataları hiç yapmamak mümkün mü?

Deneyimli kolaylaştırıcılar bile zaman zaman bu hataları yapar. Önemli olan hataları fark etmek ve üzerine düşünmektir. Süpervizyon ve akran gözlemi bu farkındalığı hızlandırır.

Çocuklar "Bu ders ne işe yarıyor?" diye sorarsa ne demeliyim?

Bu soru, özellikle ortaokul ve lisede ilk oturumlarda sıkça gelir. Kısa ve dürüst bir cevap verin: "Burada birlikte düşünmeyi, fikirlerimizi gerekçelendirmeyi ve birbirimizi dinlemeyi çalışıyoruz." Ardından soruyu çembere açmak da mümkündür: "Sizce birlikte düşünmek neden işe yarar ya da yaramaz?" Bu soru kendi başına iyi bir soruşturma konusudur.

Sonuç

İlk P4C oturumunda yapılan hataların çoğu, iyi öğretmenlik alışkanlıklarının çembere taşınmasından kaynaklanır. Bu hataları önceden bilmek, fark etmeyi ve düzeltmeyi kolaylaştırır. Oturum sonrası yansıtma, ses kaydı ve akran gözlemi bu süreçte en büyük yardımcılarınızdır. Süpervizyon eşliğinde pratik yapmak isteyenler P4C eğitmen eğitimi programımızı inceleyebilir.