P4C Eğitmenliği Nedir? Kimler P4C Eğitmeni Olabilir?
P4C eğitmenliği bir unvan değil, çocuklarla felsefi soruşturmayı kolaylaştırma becerisidir. Kimlere uygun olduğunu, ne gerektirdiğini ve nasıl başlanacağını anlatıyoruz.
Kısa cevap: P4C eğitmenliği, çocuklarla ve gençlerle felsefi soruşturma çemberini planlayıp yürütebilme becerisidir; eğitmen bilgiyi aktaran değil, düşünmeyi kolaylaştıran kişidir. Öğretmenler, psikolojik danışmanlar, okul öncesi öğretmenleri ve çocuklarla çalışan diğer eğitimciler bu beceriyi kazanabilir. Beceri, kuramsal derslerle, gözetimli uygulamayla ve düzenli yansıtmayla gelişir. P4C Eğitim'de bu yol 140 saatlik eğitmen eğitimiyle yürür.
"P4C eğitmeni" ifadesi kulağa bir meslek unvanı gibi gelebilir. Gerçekte daha çok bir çalışma biçimini anlatır: Bir grup çocuğun kendi sorularından yola çıkarak birlikte, gerekçeli ve özenli biçimde düşünmesine alan açmak. Bu yazı, eğitmenliği düşünen öğretmen ve eğitimcilerin "Bu bana uygun mu, ne gerektirir, nereden başlarım?" sorularına dürüst cevap vermek için hazırlandı.
P4C eğitmeni tam olarak ne yapar?
P4C (Philosophy for Children, Çocuklar İçin Felsefe), Matthew Lipman'ın 1970'lerde geliştirdiği bir yaklaşımdır. Yaklaşımın doğuşunu merak ediyorsanız Matthew Lipman ve P4C'nin ortaya çıkışı yazısı iyi bir başlangıç olur. Bir P4C oturumunda eğitmen tipik olarak şunları yapar:
- Çocukların düşünmesini tetikleyecek bir uyaran seçer: bir resimli kitap, kısa bir hikâye, bir fotoğraf, bir nesne ya da sınıfta yaşanmış bir olay.
- Çocukların bu uyarandan kendi sorularını üretmesine yardım eder.
- Grubun seçtiği soru etrafında soruşturmayı yürütür: "Bunu neden düşünüyorsun?", "Buna bir örnek verebilir misin?", "Herkes aynı fikirde mi?" gibi sorularla düşünceyi derinleştirir.
- Konuşmanın saygılı, kapsayıcı ve odaklı kalmasını gözetir.
- Oturumu bir değerlendirme ve kapanışla bitirir; çocuklar yalnızca konu hakkında değil, birlikte nasıl düşündükleri hakkında da konuşur.
Bu listede "doğru cevabı söylemek" yok. P4C'de eğitmenin felsefi içerik bakımından geri durması bilinçli bir tercihtir; bunun gerekçesini kolaylaştırıcı neden cevap vermez yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz. Ancak geri durmak pasif kalmak demek değildir. Eğitmen, düşünme süreci üzerinde oldukça etkin bir rol üstlenir. Bu rolün kuramsal çerçevesini kolaylaştırıcı kimdir yazımız anlatıyor.
Bir çemberde eğitmenin sesi nasıl duyulur?
Soyut anlatım yerine küçük bir kesit düşünelim. Dördüncü sınıfta bir grup, bir arkadaşının oyuna alınmadığı bir hikâyeyi okumuş ve "Birini oyuna almamak haksızlık mı?" sorusunu seçmiş olsun.
Elif: Bence haksızlık, çünkü o da oynamak istiyordu. Eğitmen: Elif "o da istiyordu" dedi. İstemek, oyuna alınmak için yeterli bir sebep mi? Kerem: Değil. Ben de bazen futbolda en iyi oyuncuları seçmek isterim. Eğitmen: Kerem bir durum örneği verdi. Elif, Kerem'in örneği senin fikrinle çelişiyor mu? Elif: Biraz... Ama maç başka, teneffüste oynamak başka. Eğitmen: Yani bir ayrım yapıyorsun. Bu ayrımı başka kim açıklayabilir?
Dikkat ederseniz eğitmen hiçbir fikre "doğru" ya da "yanlış" demiyor. Bunun yerine gerekçe istiyor, iki çocuğun fikrini birbirine bağlıyor ve Elif'in yaptığı ayrımı görünür kılıyor. Çemberde eğitmenin sesi böyle duyulur: az, kısa ve düşünmeyi bir adım öteye taşıyan sorularla.
P4C eğitmeni ile öğretmen arasındaki fark nedir?
Çoğu P4C eğitmeni aynı zamanda öğretmendir. Fark kişide değil, üstlenilen roldedir. Aynı kişi matematik dersinde konuyu anlatan, P4C çemberinde ise soruşturmayı kolaylaştıran kişi olabilir.
| Boyut | Klasik ders anlatımı | P4C kolaylaştırıcılığı |
|---|---|---|
| Soruyu kim sorar? | Çoğunlukla öğretmen | Çoğunlukla çocuklar |
| Cevabın yeri | Doğru cevap önceden bellidir | Tek doğru cevap aranmaz, gerekçeli cevaplar tartılır |
| Öğretmenin konuşma payı | Yüksek | Düşük; kısa, açık uçlu sorular |
| Başarı ölçütü | Kazanıma ulaşma | Düşünmenin niteliği: gerekçe, örnek, dinleme |
| Oturma düzeni | Sıralar, tahtaya dönük | Herkesin birbirini gördüğü çember |
| Hata | Düzeltilir | Birlikte incelenir |
Bu tablo iki yaklaşımdan birinin "daha iyi" olduğunu söylemiyor. İkisinin farklı amaçlara hizmet ettiğini gösteriyor. Pek çok öğretmen için asıl öğrenme, bu iki rol arasında bilinçli geçiş yapabilmektir.
Kimler P4C eğitmeni olabilir?
P4C'nin asıl hedef kitlesi, düzenli olarak çocuk ve gençlerle çalışan eğitimcilerdir. Aşağıdaki gruplar eğitimden en doğal biçimde yararlananlardır.
Sınıf öğretmenleri
İlkokulda aynı grupla bütün bir yıl geçirmek, P4C için büyük bir avantajdır. Çember kültürü haftadan haftaya oturur. Haftalık bir düzenin nasıl kurulabileceğini sınıf öğretmenleri için P4C haftalık rutini yazısında somut örneklerle anlattık.
Branş öğretmenleri
Türkçe, sosyal bilgiler, fen, görsel sanatlar ya da İngilizce öğretmenleri P4C'yi kendi derslerinin içine yerleştirebilir. Ders saatinin kısa olması bir engel gibi görünse de doğru kurgulanmış kısa oturumlar mümkündür. Karar aşamasındaysanız branş öğretmeni P4C eğitimi almalı mı yazısı artıları ve zorlukları dengeli biçimde tartıyor.
Okul öncesi öğretmenleri
Üç-altı yaş grubunda felsefe mi olur? Olur, ama farklı görünür. Kısa süreli, bedeni ve oyunu işin içine katan, resimli kitaplarla beslenen oturumlar gerekir. Okul öncesi öğretmeni için P4C eğitmenliği yazısı bu yaş grubuna özgü soruları yanıtlıyor.
Psikolojik danışmanlar ve rehber öğretmenler
Rehberlik servisleri sınıf rehberlik etkinliklerinde, akran ilişkileri ve değerler üzerine çalışmalarda P4C'den yararlanabilir. Burada önemli bir sınır var: P4C bir terapi yöntemi değildir ve psikolojik danışmanın uzmanlığının yerini tutmaz. Bu ayrımı P4C terapi mi yazısında netleştirdik; pratik kullanım alanları için de PDR uzmanının rehberlik çalışmalarında P4C yazısına bakabilirsiniz.
Diğer eğitimciler
Çocuk atölyesi yürütenler, kütüphane ve müze eğitimcileri, kulüp ve sivil toplum çalışanları da P4C'den yararlanabilir. Kendi durumunuzun programa uygun olup olmadığından emin değilseniz en doğrusu bizimle iletişime geçmek ve koşulları doğrudan sormaktır.
Felsefe mezunu olmak gerekir mi?
Hayır. Bu, en sık duyduğumuz endişelerden biri. P4C eğitmeninden felsefe tarihi dersi anlatması beklenmez. Beklenen, çocukların sorularındaki felsefi boyutu fark edebilmesi ve soruşturmayı o yöne taşıyabilmesidir.
Felsefi okuma elbette işe yarar ve iyi bir eğitmen zamanla bu alanda kendini geliştirir. Ancak başlangıç noktası diploma değil, merak ve dinleme isteğidir. Adalet, dostluk, doğruluk, zaman, kimlik gibi kavramların etrafında dolaşan temel felsefi soruları tanımak, eğitim sürecinde adım adım öğrenilir.
İyi bir P4C eğitmeninde hangi beceriler bulunur?
Eğitmenlik bilgiden çok bir beceri demetidir. Bu beceriler tek tek çalışılabilir ve gözlemlenebilir.
- Dinleme: Çocuğun söylediğini kendi beklentinizle değil, onun anlatmak istediğiyle duymak.
- Soru sorma: Kısa, açık uçlu, düşünceyi bir adım ileri götüren sorular. "Neden?" sorusunun yanı sıra "Ne demek istiyorsun?", "Bir karşı örnek var mı?" gibi.
- Sabır ve sessizliğe dayanma: Birkaç saniyelik sessizliği hemen doldurmamak.
- Tarafsızlık: Kendi görüşünüzü dayatmadan tartışmanın düzenini korumak.
- Grup yönetimi: Baskın konuşan çocukla sessiz kalan çocuğu dengelemek, gerginliği yönetmek.
- Yansıtma: Oturumdan sonra neyin işlediğini, neyin işlemediğini dürüstçe değerlendirmek.
Bu becerilerde nerede olduğunuzu görmek için kolaylaştırıcı becerileri öz değerlendirme yazısındaki soruları kullanabilirsiniz. Eğitim öncesinde ve sonrasında aynı soruları yanıtlamak, gelişiminizi görmenin sade bir yoludur.
P4C eğitmenliği nasıl öğrenilir?
Kitaptan okuyarak P4C'nin ne olduğunu anlamak mümkündür; ama bir çemberi yürütmeyi öğrenmek için uygulama gerekir. Bu yüzden eğitmen eğitimleri genellikle üç ayağa dayanır: kuram ve yöntem, gözetimli uygulama, yansıtma.
P4C Eğitim'in programı da bu mantıkla kurulmuştur. 140 saatlik P4C eğitmen eğitimi; online canlı dersleri, süpervizyonu ve kulüp stajını bir arada içerir. Programın içeriğini, süresini ve sertifika sürecini P4C eğitmenlik eğitimi: içerik, süre ve sertifika yazısında ayrıntılı ele aldık. Program sayfası için temel eğitim bölümüne, güncel dönem bilgisi için dönem sayfasına bakabilirsiniz.
Hangi eğitimi seçerseniz seçin, karar vermeden önce kendinize sormanız gereken sorular var: Uygulama yapıyor muyum? Gerçek oturumlarım üzerine geri bildirim alıyor muyum? Sertifika neyi belgeliyor? Bu soruları derli toplu görmek için P4C eğitmen eğitimi seçerken kontrol listesi yazısını hazırladık.
Eğitim bittikten sonra eğitmenlik nasıl gelişir?
Eğitmen eğitimi bir başlangıçtır. İlk gerçek çemberler çoğu zaman beklendiği gibi gitmez: Çocuklar konu dışına çıkar, biri çok konuşur, soru beklenenden yüzeysel kalır. Bunlar olağandır ve beceri tam da bu deneyimlerle gelişir.
Yeni eğitmenlerin ilk aylarda en çok yararlandığı alışkanlıklar şunlardır:
- Her oturumdan sonra birkaç satırlık yansıtma notu yazmak.
- Aynı grupla düzenli, kısa ve öngörülebilir oturumlar yapmak.
- Oturum planlarını ve notlarını bir portfolyoda toplamak.
- Zor anları (gerginlik, sessizlik, alay) bir meslektaşla ya da süpervizörle konuşmak.
İlk yılı adım adım planlamak isterseniz yeni P4C eğitmeni için ilk yıl yol haritası yazısı size bir iskelet sunuyor.
P4C eğitmenliği herkes için doğru seçim mi?
Dürüst olmak gerekirse, hayır. P4C eğitmenliği şu durumlarda size iyi gelmeyebilir:
- Derslerde kontrolün her an sizde olmasını ve konuşmanın önceden planladığınız yere varmasını istiyorsanız.
- Çocukların fikirleri sizinkinden farklı olduğunda bunu düzeltme ihtiyacı hissediyorsanız.
- Uygulama yapma ve kendi oturumlarınızı eleştirel gözle inceleme fırsatınız yoksa.
Öte yandan bu eğilimlerin çoğu değişebilir. Pek çok öğretmen eğitime tam da bu alışkanlıkları sorgulamak için başlar. Önemli olan, sürecin sizden açıklık ve uygulama istediğini baştan bilmektir.
Sık sorulan sorular
P4C eğitmeni olmak için öğretmen olmak şart mı?
P4C'nin en yaygın kullanıcıları öğretmenlerdir, ancak çocuklarla düzenli çalışan psikolojik danışmanlar, okul öncesi eğitimciler ve atölye yürütücüleri de eğitimden yararlanır. Kendi mesleki durumunuzun programa uygunluğunu öğrenmek için iletişim sayfasından bize yazabilirsiniz.
P4C eğitmenliği bir meslek midir?
P4C eğitmenliği bağımsız bir kamu mesleği ya da kadrosu değildir; mevcut mesleğinize eklenen bir yetkinliktir. Öğretmenler bunu sınıflarında, psikolojik danışmanlar rehberlik çalışmalarında kullanır. Eğitimin bir iş ya da gelir garantisi sunmadığını baştan bilmek önemlidir.
Felsefe bilgim zayıf, yine de başlayabilir miyim?
Evet. Eğitmenden beklenen felsefe dersi anlatmak değil, çocukların düşünmesini kolaylaştırmaktır. Temel felsefi kavram ve sorularla tanışma eğitim sürecinin bir parçasıdır; merak ve dinleme isteği daha belirleyicidir.
Eğitmen olduktan sonra hangi yaş gruplarıyla çalışabilirim?
P4C okul öncesinden liseye kadar uyarlanabilir; değişen şey uyaranlar, oturum süresi ve soru dilidir. Genellikle eğitmenler önce kendi çalıştıkları yaş grubunda derinleşir, sonra deneyim kazandıkça başka yaş gruplarına açılır.
Eğitmen olmak ne kadar sürer?
P4C Eğitim'in eğitmen eğitimi 140 saatlik bir programdır. Güncel dönemin başlangıç ve takvim bilgisi dönem sayfasında yer alır. Eğitmenlik becerisi ise program bittikten sonra da uygulamayla gelişmeye devam eder.
Özetle
P4C eğitmenliği, çocukların kendi sorularıyla birlikte ve gerekçeli düşünmesine alan açma becerisidir; felsefe diploması değil, dinleme, soru sorma ve yansıtma ister. Öğretmenlerden psikolojik danışmanlara kadar çocuklarla çalışan pek çok eğitimci bu beceriyi kazanabilir. Bu yolu sistemli yürümek isteyenler için P4C eğitmen eğitimi ve kayıt sayfamızda programın ayrıntılarını bulabilirsiniz.