İşitme ve Görme Yetersizliği Olan Çocuklarla P4C

Kısa cevap: İşitme yetersizliği olan çocuklar için çemberde herkesin yüzünün görülebildiği bir oturma düzeni, tek seferde tek kişinin konuşması, konuşmacının adının söylenmesi ve görsel destek temel düzenlemelerdir. Görme yetersizliği olan çocuklar için ise uyaranın sesli betimlenmesi, dokunsal nesneler, konuşanın adıyla söz alması ve görsel oylama yerine sesli ya da dokunsal oylama öne çıkar. Her iki durumda da çocuğun kendisi, ailesi ve özel eğitim ekibiyle birlikte hangi düzenlemenin gerekli olduğu belirlenmelidir.

P4C çemberi, konuşmaya ve dinlemeye dayanan bir etkinliktir. İşitme yetersizliği olan bir çocuk için birçok kişinin hızla söz aldığı bir tartışmayı takip etmek; görme yetersizliği olan bir çocuk için ise resimli bir uyarana ya da el kaldırarak yapılan bir oylamaya katılmak zor olabilir. Bu zorlukların çoğu, çemberin yapısında yapılan küçük düzenlemelerle aşılabilir. Bu yazı, işitme ve görme yetersizliği olan çocukların P4C'ye tam katılımı için pratik önerileri bir araya getiriyor. Önerileri kendi öğrencinizin ihtiyaçlarına göre uzmanlarla birlikte uyarlamanız gerekir.

İşitme yetersizliği olan çocuk çemberde neyle zorlanır?

İşitme yetersizliği hafiften ileri düzeye kadar çok farklı biçimlerde olabilir. Bazı çocuklar işitme cihazı ya da koklear implant kullanır, bazıları dudak okumaya dayanır, bazıları işaret dili kullanır. Ortak zorluklar şunlardır:

Konuşanı bulmak: Çemberde kimin konuştuğunu fark etmek zaman alır; o sırada cümlenin başı kaçar.
Üst üste konuşma: Birden fazla kişi konuştuğunda hiçbirini anlamamak.
Arka plan gürültüsü: Koridor sesi, kayan sandalyeler.
Yüzün görünmemesi: Konuşan kişi başını eğdiğinde ya da elini ağzına götürdüğünde dudak okumanın imkânsızlaşması.
Hızlı geçişler: Tartışmanın bir konudan diğerine hızla geçmesi.

İşitme yetersizliği için hangi düzenlemeler yapılabilir?

Alan	Düzenleme
Oturma düzeni	Tam çember; çocuğun tüm yüzleri görebildiği ve ışığın arkasında olmadığı bir yer
Söz alma	Tek seferde tek kişi; konuşma nesnesi mutlaka kullanılır
Konuşmacıyı belirtme	Konuşan kişi elini kaldırır ya da öğretmen adını söyler: "Şimdi Elif konuşuyor."
Konuşma biçimi	Yüz açık, normal hızda ve net konuşma; bağırmadan
Görsel destek	Soruların ve önemli kavramların tahtaya yazılması
Özetleme	Öğretmen ya da özetleyici öğrencinin kısa aralıklarla ana fikirleri tekrarlaması
Ortam	Kapı ve pencerelerin kapalı tutulması, sandalye ayaklarına keçe
Teknoloji	Çocuğun kullandığı FM sistemi ya da benzeri cihaz varsa, konuşma nesnesiyle birlikte mikrofonun da dolaşması

Çocuk işaret dili kullanıyorsa ve sınıfta bir tercüman ya da destek personeli varsa, tercümanın çemberdeki yeri ve konuşma hızına dair önceden konuşulmalıdır. Tercümanın çocuğun görüş alanında olması ve konuşmacıların tercümana zaman tanıması önemlidir.

Görme yetersizliği olan çocuk çemberde neyle zorlanır?

Görme yetersizliği de az görmeden tam görme kaybına kadar geniş bir yelpazedir. Çemberde sık karşılaşılan zorluklar:

Görsel uyaranlar: Resimli kitaplar, fotoğraflar, kısa filmler.
Görsel işaretler: El kaldırarak söz alma, başparmak işaretleri, oylamada el kaldırma.
Tahtadaki sorular: Yazılı soru panosunu görememek.
Konuşanın kimliği: Sesleri tanımak zaman alabilir, özellikle dönemin başında.
Yer değiştirme: Köşelere yürüme gibi hareketli etkinlikler.

Görme yetersizliği için hangi düzenlemeler yapılabilir?

Sesli betimleme: Görsel uyaran kullanılıyorsa öğretmen resmi ayrıntılı ve tarafsız biçimde betimler: "Resimde bir kız çocuğu var. Elinde kırmızı bir balon tutuyor. Arkasında kapalı bir kapı var."
Dokunsal uyaran: Hikâyede geçen nesnenin gerçeği ya da modeli: bir anahtar, bir taş, bir yaprak.
İsimle söz alma: Konuşan her çocuk söze adını söyleyerek başlar: "Ben Kerem. Bence..."
Sesli oylama: El kaldırma yerine sırayla sesli oy verme ya da dokunarak seçilebilecek nesnelerle oylama (örneğin farklı dokudaki kutulara taş bırakmak).
Soruları sesli okumak: Tahtaya yazılan her soru yüksek sesle okunur; gerekirse çocuğa büyük puntolu ya da kabartma yazıyla (Braille okuyorsa) bir kopya verilir.
Hareketli etkinliklerde rehberlik: Köşelere yürüme gibi etkinliklerde bir arkadaşın rehberliği ya da sesli işaretlerle yön belirleme.

Her iki durumda da geçerli ilkeler nelerdir?

Çocuğa sorun. Özellikle büyük yaşlarda çocuklar neyin işlerine yaradığını çok iyi bilir. "Çemberde seni en çok ne zorluyor?" sorusu en değerli bilgiyi verir.
Uzmanla çalışın. Özel eğitim öğretmeni, rehberlik servisi ve gerekirse ilgili kurumlarla iş birliği yapın.
Düzenlemeleri herkes için yapın. Konuşurken isim söylemek, tek seferde tek kişinin konuşması, soruların sesli okunması tüm çember için iyi uygulamalardır.
Çocuğu tanımlayıcı olarak kullanmayın. "Ayşe duyamadığı için yavaş konuşalım" demek yerine "Herkesin anlayabilmesi için tek tek ve net konuşalım" demek daha kapsayıcıdır.

Örnek oturum: "Görmek ve bilmek"

Aşağıdaki oturum, görme yetersizliği olan bir öğrencinin bulunduğu bir 4. sınıf çemberi için tasarlanmıştır.

Uyaran (dokunsal ve sesli): Öğretmen kapalı bir kutu getirir ve içinde bir nesne olduğunu söyler. Her çocuk sırayla elini kutuya sokar ve nesneye dokunur, ama söylemez.

Soru: "Bir şeyi görmeden bilebilir miyiz?"

Mert: (görme yetersizliği olan öğrenci) Ben Mert. Bence bilebiliriz. Ben dokunarak çok şey biliyorum. Zeynep: Ben Zeynep. Ama bazı şeyleri dokunarak bilemeyiz, mesela renkleri. Öğretmen: Zeynep, renkleri bilmek için ne gerekir sence? Ali: Ben Ali. Belki birisi anlatabilir. Ama o zaman bilmek mi olur, duymak mı? Mert: Ben Mert. Ben kırmızının sıcak bir renk olduğunu biliyorum. Birisi anlattı ama bence bu da bilmek.

Bu çemberde Mert'in deneyimi tartışmanın merkezine yerleşti ve herkes için yeni bir düşünme alanı açtı. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, Mert'in deneyiminin bir "ders malzemesi" olarak değil, kendi isteğiyle paylaştığı bir katkı olarak yer almasıdır.

Çember kuralları nasıl yeniden yazılır?

Standart çember kuralları çoğu zaman görsel ve işitsel ipuçlarına dayanır: "Konuşana bakarız", "El kaldırarak söz alırız". Bu kuralları tüm sınıfla birlikte, her çocuğun uygulayabileceği biçimde yeniden yazmak kapsayıcılığın önemli bir adımıdır.

Standart kural	Kapsayıcı hâli
Konuşana bakarız	Konuşana dikkatimizi veririz (bakarak, dinleyerek ya da dokunarak)
El kaldırarak söz alırız	Söz almak için elimizi kaldırır ya da adımızı söyleriz
Sessizce dinleriz	Tek seferde tek kişi konuşur
Tahtadaki sorulara bakarız	Sorular yazılır ve sesli okunur

Kuralları çocuklarla birlikte yeniden yazmak, sınıfın farklılıkları doğal bir durum olarak görmesini sağlar. Bu süreçte işitme ya da görme yetersizliği olan çocuğun görüşünü almak, ama onu "kuralların sebebi" olarak öne çıkarmamak önemlidir.

Hangi sınırlara dikkat edilmeli?

Çocuğun yetersizliğini tartışma konusu yapmayın; çocuk kendi isterse paylaşır.
Tıbbi ya da teknik kararlar (cihaz kullanımı, oturma yerinin tıbbi gerekçeleri) uzmanların ve ailenin alanıdır.
Çocuğun gereksinimleri hakkında sınıfla paylaşılacak bilgi, çocuğun ve ailenin onayıyla sınırlı olmalıdır.

Genel kapsayıcılık ilkeleri için kapsayıcı P4C çemberi, kaynaştırma planlaması için kaynaştırma öğrencisi olan sınıfta P4C yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

İşitme engelli bir öğrenci P4C tartışmasını takip edebilir mi?

Tek seferde tek kişinin konuştuğu, herkesin yüzünün görülebildiği ve önemli fikirlerin görsel olarak desteklendiği bir çemberde takip edebilir. Çocuğun kullandığı cihaz ve iletişim yöntemi dikkate alınmalıdır.

Görme engelli bir öğrenci için resimli kitap kullanabilir miyim?

Kullanabilirsiniz, ama resimleri ayrıntılı ve tarafsız biçimde sesli betimlemeniz gerekir. Mümkünse hikâyedeki bir nesneyi dokunsal olarak da sunmak deneyimi zenginleştirir.

Konuşmaya adını söyleyerek başlamak diğer çocuklara garip gelmez mi?

İlk birkaç oturumda garip gelebilir, ama kısa sürede alışkanlık hâline gelir. Bu kural herkesin kimin konuştuğunu fark etmesine yardım eder ve çemberin dinleme kültürünü güçlendirir.

Hangi uyarlamanın gerekli olduğunu nasıl bilirim?

Çocuğun kendisiyle, ailesiyle ve özel eğitim ekibiyle konuşarak. Her çocuğun ihtiyacı farklıdır; genel öneriler yalnızca bir başlangıç noktasıdır.

Sonuç

İşitme ve görme yetersizliği olan çocukların P4C çemberine tam katılımı, oturma düzeninden söz alma kurallarına, sesli betimlemeden dokunsal uyaranlara kadar bir dizi küçük düzenlemeyle mümkündür. Bu düzenlemelerin çoğu tüm çember için iyi uygulamalardır. Kapsayıcı çember uygulamaları hakkında sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

İşitme ve görme yetersizliği olan çocuklarla P4C çemberi