Kaybeden Biri Başarılı Olabilir mi? Başarı Üzerine P4C Tartışması

Kısa cevap: Başarı üzerine bir P4C çemberinde çocuklar başarının yalnızca kazanmak mı olduğunu, kaybeden birinin başarılı olup olamayacağını ve başarıyı kimin belirlediğini araştırır. "Tavşan ile Kaplumbağa" masalı ve kendi yazacağınız bir yarış ikilemi iyi uyarandır. Plan akış, 12 soru, derinleştirme soruları ve yaş uyarlamaları içerir.

Karneler, sınavlar, yarışmalar ve maçlar… Çocuklar başarıyı çoğu zaman bir puan ya da bir sıralama olarak tanır. Oysa "Başarılı olmak ne demek?" sorusu, çocukların kendi hedefleri, emekleri ve başkalarıyla ilişkileri hakkında düşünmesini sağlayan zengin bir sorudur. Bu plan, özellikle sınav dönemlerinde sınıftaki başarı baskısını düşünmeye açmak için kullanılabilir.

Başarı tartışması için doğru zaman ne zaman?

Karne haftası ya da büyük bir sınavın hemen öncesi bu oturum için kötü bir zamandır; çocuklar başarıyı yalnızca notlar üzerinden konuşur. Sınavdan birkaç hafta sonra ya da bir okul yarışmasının ardından yapmak daha verimlidir. Isınmadaki "başardığım küçük bir şey" turunda okulla ilgili olmayan başarıları özellikle isteyin: bisiklet sürmek, bir yemeği ilk kez yapmak, kardeşini sakinleştirmek.

Plan 4–6. sınıflar için 50 dakikadır. Resim yarışması ikilemini okurken Zeynep'in annesinin cümlesini sona saklayın.

Başarı oturumu hangi adımlarla ilerler?

1. Küçük başarılar turu (5 dk): Okul dışı başarılar paylaşılır; pas geçmek serbesttir.
2. Masal hatırlatması (3 dk): Tavşan ile Kaplumbağa kısaca anlatılır.
3. Resim yarışması (5 dk): İkilem okunur, annenin cümlesinde durulur.
4. Soru yazımı (10 dk): İkili gruplar soru yazar ve oylar.
5. Soruşturma (22 dk): "Kazanmak / Başarmak / İkisi birden" sütunları açılır.
6. Başarı kartları (5 dk): Her çocuk kendi başarı tanımını bir karta yazar.

Tartışmadaki ölçüt	Çocukların verdiği örnek	Sınamak için soru
Sonuç	"Birinci olan başarılıdır."	"Hile yaparak birinci olan da mı?"
Emek	"Çok çalışan başarılıdır."	"Çok çalışıp hiçbir şey öğrenmeyen de mi?"
Gelişme	"Dünden iyi olan başarılıdır."	"Başkaları bunu nasıl anlar?"

Hangi uyaranla başlayabilirsiniz?

Ezop'a atfedilen Tavşan ile Kaplumbağa masalı kamu malıdır ve herkesçe bilinir. Kendi cümlelerinizle kısaca hatırlatın: Hızlı tavşan, yavaş kaplumbağayla yarışır. Kendine çok güvenen tavşan yolda uyur; kaplumbağa hiç durmadan yürür ve yarışı kazanır.

Masal çok tanıdık olduğu için tek başına yeterince şaşırtıcı olmayabilir. Bu yüzden kendi yazacağınız bir ikilemle birlikte kullanın:

Okulda resim yarışması düzenleniyor. Zeynep çok uzun süre çalışıp daha önce hiç denemediği bir teknikle bir resim yapıyor ama derece alamıyor. Kerem ise yarım saatte, her zaman yaptığı gibi bir resim çiziyor ve birinci oluyor. Zeynep eve gelince "Başarısız oldum" diyor. Annesi "Bence çok başarılıydın" diyor.

İkilem, başarının sonuçla mı, emekle mi, yoksa kişinin kendi gelişimiyle mi ölçüldüğü sorusunu açar.

Çocuklar başarı hakkında hangi soruları sorabilir?

Masal ve ikilemden sonra beklenebilecek sorular:

1. Zeynep başarısız mı oldu?
2. Başarı sadece kazanmak mı?
3. Kaybeden biri başarılı olabilir mi?
4. Tavşan yarışı kaybetti ama hâlâ hızlı; bu başarı değil mi?
5. Başarılı olduğumuza kim karar verir?
6. Kolay kazanılan bir başarı gerçek başarı mıdır?
7. Herkes aynı anda başarılı olabilir mi?
8. Başarılı olmak mutlu olmak demek mi?
9. Notlar başarıyı gösterir mi?
10. Kendimizle yarışmak mümkün mü?
11. Başarılı olmak için başkalarını geçmek mi gerekir?
12. Başarısızlıktan bir şey öğrenilebilir mi?

Tartışmayı nasıl derinleştirirsiniz?

Başarı tartışmalarında çocuklar sık sık "Birinci olan başarılıdır" ya da tam tersine "Herkes başarılıdır" uçlarına gider. İki uca da soru sormak için:

• Başarıyı neye göre ölçüyoruz? Sonuca mı, emeğe mi, gelişmeye mi?
• Herkes başarılıysa "başarı" kelimesi hâlâ bir anlam taşır mı?
• Zeynep'in annesi neye bakarak onu başarılı buldu?
• Kaplumbağa tavşanı yenmeseydi yine de başarılı sayılır mıydı?
• Başkasının ölçütü ile kendi ölçütümüz çatışınca hangisi önemli?
• Arkadaşının söylediği ile senin söylediğin arasındaki fark ne?

Örnek bir çember anı

Ali: Zeynep başarısız oldu, derece alamadı.

Defne: Ama yeni bir şey öğrendi.

Ali: Yarışmada öğrenmek puan getirmiyor.

Kolaylaştırıcı: Ali yarışmanın ölçütünden, Defne öğrenmenin ölçütünden söz ediyor. Aynı kişi bir ölçüte göre başarılı, diğerine göre başarısız olabilir mi?

Elif: Olabilir. Zeynep yarışmada başarısız ama kendi resminde başarılı.

Kolaylaştırıcı: Elif "kendi resminde" dedi. Kendimize göre başarılı olmak ne demek?

Bu kısa bölümde çocuklar başarının tek bir ölçütü olmadığını ve farklı ölçütlerin farklı sonuçlar verebileceğini fark etti.

Kazanmak ile başarmak arasındaki fark nasıl tartışılır?

Tahtaya üç sütun açın: "Kazanmak", "Başarmak" ve "İkisi birden". Çocuklardan her sütun için örnek isteyin. "Kazanıp başaramamak" örnekleri genellikle en ilginç olanlardır: hile yaparak kazanmak, rakip gelmediği için kazanmak, hiç çaba göstermeden kazanmak.

Bu örnekler, başarının içinde emek, adalet ve kişisel gelişim gibi öğeler olabileceğini düşündürür. Ardından "Başarmak için birinin kaybetmesi gerekir mi?" sorusunu sorun; bu soru rekabet ile iş birliği arasındaki ilişkiye açılır.

Sınav dönemlerinde yapılan bir başarı çemberi, çocukların notlarla kendi değerleri arasındaki ilişkiyi sorgulamasına da alan açabilir. Bu tartışmayı bir teselli konuşmasına çevirmeden, çocukların kendi ölçütlerini bulmasına izin verin.

Başarısızlıktan öğrenmek nasıl tartışılır?

Başarı tartışmasının öbür yüzü başarısızlıktır. Çocuklar başarısızlığı genellikle utanılacak bir şey olarak görür; oysa pek çok öğrenme başarısızlıklarla başlar. İkinci bir oturumda "Başarısızlıktan bir şey öğrenilebilir mi?" sorusunu açabilirsiniz.

Bu soruyu somutlaştırmak için çocuklara kısa bir etkinlik yaptırın: kâğıttan bir kule yapmalarını ve kulenin kaç kez yıkıldığını saymalarını isteyin. Etkinlikten sonra sorun: "Kule yıkıldığında ne öğrendiniz? Hiç yıkılmasaydı aynı şeyi öğrenir miydiniz?" Çocuklar genellikle her yıkılışın bir sonraki denemeyi daha iyi yaptığını söyler.

Bu deneyim, Zeynep'in resim yarışması ikilemine yeni bir gözle bakmayı sağlar: Zeynep derece alamadı ama yeni bir tekniği denedi. Bu deneme bir başarısızlık mıydı, yoksa bir öğrenme mi? Tartışmayı çocukların kendi notlarına ya da sınav sonuçlarına taşımadan, kule ve resim örnekleri üzerinde tutmak, konuyu güvenli ve düşündürücü bir düzeyde bırakır.

Yaşa göre nasıl uyarlanır?

Yaş grubu	Uyaran	Soru ve tartışma	Dikkat edilecek nokta
5–7 yaş	Tavşan ile Kaplumbağa kukla canlandırması	"Kaplumbağa neden kazandı? Tavşan ne hissetti?"	Kazanan-kaybeden ayrımını yumuşak tutun
9–12 yaş	Masal ve resim yarışması ikilemi	Kazanmak, başarmak, ölçütler	Not ve karne karşılaştırmalarına izin vermeyin
12–14 yaş	Sınavda yüksek not alan ama kopya çeken bir karakter	Başarı, dürüstlük ve baskı	Sınav kaygısı paylaşımlarını dikkatle karşılayın

Ortaokulda başarı konusu sınav baskısıyla iç içedir. Yoğun kaygı ifade eden öğrenciler için çember yeterli değildir; P4C uzman desteğinin yerini tutmaz ve bu öğrencilerin rehberlik servisine yönlendirilmesi gerekir.

Oturumu nasıl kapatır ve sonrasında sürdürürsünüz?

Oturumun sonunda çocuklardan kendi "başarı tanımlarını" bir karta yazmalarını ve dönem sonunda bu kartlara geri dönmeyi planlayabilirsiniz. Kendi ölçütlerini bulmak çocukların öz güveniyle de yakından ilişkilidir.

Kendi ölçütlerini bulmak ile öz güven arasındaki bağı çocuklarda öz güven becerisi yazımızda ele aldık. Başarı ile mutluluk arasındaki ilişkiyi sorgulamak için Kral Midas ve mutluluk makinesi planı iyi bir devamdır.

Sık sorulan sorular

Başarı çemberi sınav dönemine uygun mu?

Uygundur, hatta o dönemde çocukların zihnini meşgul eden bir konuyu düşünmeye açar. Yine de tartışmanın sınav notlarının karşılaştırılmasına dönüşmemesine dikkat edin.

Çocuklar "Herkes başarılıdır" derse ne yapmalıyım?

Bu cümleyi de bir görüş olarak kabul edin ve sorgulayın: "Herkes başarılıysa başarı kelimesi ne anlatır?" Amaç kimseyi başarısız ilan etmek değil, kavramı daha net düşünmektir.

Başarı konusu velilerle de konuşulabilir mi?

Evet, veli toplantılarında kısa bir başarı çemberi yapmak, ebeveynlerin kendi başarı tanımlarını çocuklarınkiyle karşılaştırmasına imkân verir. Bu, aile ile okul arasında ortak bir dil kurmaya yardım edebilir.

Çocuk "Notum düşük, ben başarısızım" derse ne demeliyim?

Cümleyi teselliyle kapatmak yerine nazikçe soruya çevirin: "Başarıyı yalnızca notlar mı gösterir?" Çocuk isterse ısınmadaki kendi küçük başarısına dönebilir. Bu tür cümleler sıklaşıyorsa çocukla ayrıca konuşun ve gerekirse rehberlik servisiyle paylaşın.

Başarı tartışması, çocukların başarıyı yalnızca puan ve sıralama olarak değil, emek, gelişim ve kendi ölçütleriyle birlikte düşünmesine alan açar. Bu tartışmaları okulunuzda velilerle birlikte yürütmek isterseniz programlarımızı inceleyebilirsiniz.