P4C hakkında yanlış bilinen 10 şey

Kısa cevap: P4C hakkında en yaygın yanlış bilgiler; çocuklara filozofların öğretildiği, yalnızca üstün yetenekli ya da büyük çocuklar için uygun olduğu, "her fikir doğrudur" anlayışına dayandığı, bir terapi yöntemi olduğu ve kısa sürede kesin sonuç verdiğidir. Gerçekte P4C, her yaştan çocuğun kendi sorularını gerekçeli biçimde birlikte tartıştığı bir eğitim yaklaşımıdır. Fikirler serbestçe söylenir ama gerekçeleriyle sınanır.

Çocuklar İçin Felsefe, adındaki "felsefe" kelimesi yüzünden çoğu zaman yanlış anlaşılır. Kimi veliler çocuğuna ağır kitaplar okutulacağını düşünür, kimi öğretmenler bunun sınıfı kontrolsüz bir tartışma ortamına çevireceğinden çekinir. Bu yazıda P4C hakkında en sık duyduğumuz on yanlış kanıyı, her birinin neden yanlış olduğunu ve gerçekte neyin geçerli olduğunu açık biçimde ele alıyoruz. Okul yöneticileri ve veliler için bir bilgilendirme notu olarak da kullanabilirsiniz.

P4C hakkında en çok yanlış bilinenler nelerdir?

P4C hakkındaki yanlış kanılar genellikle yöntemin içeriği, hedef kitlesi, sonuçları ve sınırlarıyla ilgilidir. Aşağıdaki tablo on yanlışı ve karşılıklarını özetler; ardından her birini açıyoruz.

Yanlış bilinen	Gerçekte
Çocuklara filozoflar öğretilir	Çocuklar kendi sorularını tartışır; filozof adı gerekmez
Yalnızca büyük çocuklar içindir	Okul öncesinden yetişkinliğe uyarlanabilir
Yalnızca üstün yetenekliler içindir	Her çocuk düşünebilir; yöntem kapsayıcıdır
Her fikir doğru kabul edilir	Her fikir söylenebilir ama gerekçesiyle sınanır
Çocuklara değerleri sorgulatıp kuralsızlığa iter	Değerleri anlamayı ve içselleştirmeyi destekler
Bir terapi yöntemidir	Bir eğitim yaklaşımıdır; terapi değildir
Tek oturumda sonuç verir	Etkiler düzenli ve uzun soluklu uygulamayla oluşur
Öğretmenin felsefe mezunu olması gerekir	Eğitimli her eğitimci kolaylaştırıcı olabilir
Sadece konuşmadan ibarettir	Oyun, drama, yazma ve çizimle birleşebilir
Dersten zaman çalar	Okuma, dinleme ve ifade becerileriyle ders hedeflerine hizmet edebilir

Yanlış kanılar tek tek neden yanlıştır?

Aşağıda on yanlış kanının her birini kısa bir cevap ve açıklamayla ele alıyoruz; ardından sertifika ve katılım konusundaki iki yaygın soruya değiniyoruz.

P4C'de çocuklara filozoflar mı öğretilir?

Hayır, P4C'de çocuklara filozofların görüşleri ya da felsefe tarihi öğretilmez; çocuklar bir uyarandan yola çıkarak kendi sorularını üretir ve tartışır. Burada "felsefe" bir içerik değil, bir etkinliktir: kavramlar hakkında özenle, gerekçeyle ve birlikte düşünmek.

Bir çocuğun "Rüyada gördüğüm şey gerçek mi?" diye sorması, filozofların yüzyıllardır sorduğu sorulara benzer. Ama çocuğun bunu tartışmak için Descartes'ın adını bilmesi gerekmez. Lise felsefe dersiyle arasındaki fark için P4C ile felsefe dersi farkı yazımıza bakabilirsiniz.

P4C yalnızca büyük ya da üstün yetenekli çocuklar için mi?

Hayır, P4C okul öncesinden liseye, hatta yetişkinlere kadar her yaşa ve her yetenek düzeyine uyarlanabilir. Küçük yaşlarda oturumlar daha kısa, uyaranlar daha somut ve sorular daha basittir; ancak "adil mi?", "arkadaş kimdir?" gibi sorular dört-beş yaşındaki çocuklar için de anlamlıdır.

Üstün yeteneklilik bir ön koşul değildir. Aksine, P4C'nin temel varsayımı her çocuğun anlam arayışında olduğu ve düşünmeye değer fikirler üretebildiğidir. Yaşa göre ayrıntılı bilgi için P4C kaç yaşında başlar yazısını okuyabilirsiniz.

P4C'de her fikir doğru mu kabul edilir?

Hayır, P4C'de her fikir söylenebilir ama her fikir eşit derecede iyi gerekçelendirilmiş sayılmaz. Soruşturma topluluğunun amacı, fikirleri gerekçeler, örnekler ve karşı örneklerle sınamaktır.

Bu yanlış anlama genellikle kolaylaştırıcının kendi görüşünü söylememesinden doğar. Kolaylaştırıcının susması, "her şey olur" demek değildir; değerlendirmeyi otoriteye değil, grubun akıl yürütmesine bırakmaktır. Bir çocuk "Bence güçlü olan her zaman haklıdır" dediğinde, genellikle bir başka çocuk "Ama o zaman küçükler hiç haklı olamaz mı?" diye itiraz eder.

P4C çocukları kurallara karşı mı getirir?

Hayır, P4C çocukları kurallara karşı getirmez; kuralların neden var olduğunu anlamalarına yardım eder. Bir kuralı sorgulamak, onu çiğnemekle aynı şey değildir. Neden var olduğunu anlayan çocuk, kuralı daha bilinçli biçimde benimseyebilir.

Üstelik çemberin kendisi kurallarla işler: söz sırası, dinleme, saygılı itiraz. Pek çok öğretmen, bu kuralların zamanla sınıfın genel iletişimine de yansıdığını gözlemler; ancak bu, her sınıfta aynı hızda gerçekleşmez.

P4C bir terapi yöntemi mi?

Hayır, P4C bir terapi değil, bir eğitim yaklaşımıdır; kaygı, travma, DEHB gibi durumlarda uzman desteğinin yerini tutmaz. Çember güvenli bir ortam sunar ve çocuklar bazen kişisel deneyimlerini paylaşır. Ancak P4C'nin odağı bireysel sorunlar değil, ortak felsefi sorulardır.

Bu nedenle kolaylaştırıcı, kişisel açılımları nazikçe genel soruya bağlar ve gerektiğinde rehberlik servisiyle iş birliği yapar. Ayrıntı için P4C terapi midir yazısına bakabilirsiniz.

P4C'nin etkisi hemen görülür mü?

Hayır, P4C'nin etkileri genellikle düzenli ve uzun soluklu uygulamayla, kademeli olarak ortaya çıkar. Tek bir oturumda çocuklar belki ilk kez "çünkü" demeye alışır; ama dinleme, gerekçe gösterme ve saygılı itiraz gibi alışkanlıklar zaman ister.

Araştırmalar da bu konuda temkinli bir tablo çizer. İngiltere'de Education Endowment Foundation'ın 2015'te yayımlanan ve Gorard, Siddiqui ve See'nin yürüttüğü değerlendirmede okuma ve matematikte olumlu etkiler raporlanmıştır; ancak farklı çalışmaların sonuçları her zaman aynı yönde değildir ve etkinin koşullara bağlı olduğu unutulmamalıdır.

Öğretmenin felsefe mezunu olması gerekir mi?

Hayır, P4C kolaylaştırıcısı olmak için felsefe mezunu olmak gerekmez; sınıf öğretmenleri, okul öncesi öğretmenleri, branş öğretmenleri ve psikolojik danışmanlar uygun eğitimle bu rolü üstlenebilir. Gerekli olan, açık soru sorma, dinleme ve tartışmayı yönlendirmeden derinleştirme becerisidir.

Bu beceriler kendiliğinden gelmez; uygulamalı eğitim, gözlem ve süpervizyonla gelişir. Kimlerin katılabileceğini P4C eğitmen eğitimine kimler katılabilir yazısında bulabilirsiniz.

P4C sadece konuşmaktan mı ibaret?

Hayır, P4C'nin merkezinde diyalog olsa da oyun, drama, çizim, yazma ve hareketle zenginleştirilebilir. Özellikle küçük yaşlarda beden ve oyun, düşünmenin doğal bir parçasıdır. "Katılıyorsan buraya, katılmıyorsan oraya geç" gibi hareketli etkinlikler, konuşmaya çekinen çocuklara da ses verir.

P4C'nin dersten zaman çaldığı düşüncesi de benzer biçimde eksiktir. Dinleme, ifade, okuduğunu anlama ve akıl yürütme, birçok dersin ortak hedefidir; P4C bu hedeflere farklı bir yoldan katkı sunabilir.

Sertifika ve katılım hakkında neler yanlış biliniyor?

Yöntemin kendisi kadar, eğitim belgeleri ve çember içindeki katılım da sık yanlış anlaşılır.

P4C sertifikası her yerde geçerli bir belge midir?

P4C alanında tek ve evrensel bir yetki ya da sertifika sistemi yoktur; her kurum kendi eğitim programını ve belgesini düzenler. Bu nedenle "uluslararası tek bir P4C belgesi" olduğu düşüncesi de yaygın bir yanlıştır. Bir belgenin değeri, arkasındaki eğitimin içeriğine, uygulama ve süpervizyon niteliğine bağlıdır.

Bir eğitim programını değerlendirirken şu sorular işe yarar:

1. Program kaç saatlik ve ne kadarı canlı uygulamadan oluşuyor?
2. Katılımcılar gerçek çocuk gruplarıyla çember yönetiyor mu?
3. Uygulamalar deneyimli bir eğitmen tarafından gözlemlenip geri bildirim veriliyor mu?
4. Belge, üçüncü kişiler tarafından doğrulanabilir mi?

P4C Eğitim'in düzenlediği sertifika, kurumun kendi sertifikasıdır ve karekodla sertifika doğrulama sayfasından doğrulanabilir. Bu belge, bir resmî onay ya da denklik iddiası taşımaz; eğitimin tamamlandığını ve katılımcının programın gerekliliklerini yerine getirdiğini gösterir.

P4C yalnızca "iyi konuşan" çocuklara mı yarar?

Hayır, P4C yalnızca akıcı konuşan ya da kendini rahat ifade eden çocuklara yaramaz; iyi kurulmuş bir çember, sessiz çocuklara da düşünme ve katılım için farklı yollar sunar. Dinlemek, bir arkadaşının fikrine elini kaldırarak katılmak, yazıyla ya da çizimle soru üretmek de katılımdır.

Kolaylaştırıcı, ikili konuşmalar, sessiz düşünme süreleri ve pas hakkı gibi araçlarla konuşmaya çekinen çocuklara alan açar. Zamanla bazı çocuklar söz almaya başlar; bazıları ise dinleyerek düşünmeyi sürdürür. Her iki durum da olağandır.

Sık sorulan sorular

P4C dinî ya da siyasi konuları tartıştırır mı?

P4C'nin amacı herhangi bir dünya görüşünü aşılamak değildir. Uyaranlar yaşa uygun seçilir ve kolaylaştırıcı hassas konularda çember kurallarını, saygıyı ve ailelerin farklı değerlerini gözetir.

P4C'de doğru cevap hiç yok mu?

Bilgi sorularının doğru cevapları vardır ve P4C bunları görmezden gelmez. Açık bırakılan, tartışmaya açık felsefi sorulardır; bunlarda bile bazı cevaplar diğerlerinden daha iyi gerekçelendirilmiştir.

P4C'nin çocuğumun notlarını yükselteceği kesin mi?

Hayır, böyle bir kesinlik yoktur. Bazı araştırmalarda akademik becerilerde olumlu etkiler raporlanmıştır, ancak sonuçlar uygulamanın niteliğine ve süresine göre değişir.

P4C yalnızca okulda mı yapılır?

Hayır. Evde, kütüphanede, kulüplerde ve atölyelerde de uygulanabilir. Evde kısa sohbetlerle başlamak da mümkündür.

Sonuç

P4C, adının çağrıştırdığı kadar ağır ya da soyut bir yöntem değildir; ama "her şey serbest" bir sohbet de değildir. Çocukların kendi sorularını gerekçeyle, birbirini dinleyerek tartıştığı yapılandırılmış bir eğitim yaklaşımıdır. Yöntemi doğru temellerle öğrenmek isteyen eğitimciler eğitim programlarımıza göz atabilir.