Çemberde Hiç Konuşmayan Öğrenci: Baskı Kurmadan Katılımı Açmak

Kısa cevap: Çemberde hiç konuşmayan öğrenciyi katmanın yolu onu konuşmaya zorlamak değil, katılım için basamaklar oluşturmaktır. Sözsüz katılım (başparmak, çizgide yer alma), ikili konuşma, yazılı katkı ve önceden haber verilen sorular, sessiz çocuğun adım adım büyük çembere yaklaşmasını sağlar. "Pas" hakkı korunmalı, ama pas diyen çocuğa daha sonra sıcak bir davetle tekrar dönülmelidir.

Her çemberde, oturum boyunca tek kelime söylemeyen bir iki çocuk olur. Öğretmen olarak iki uç arasında sıkışmak kolaydır: Ya ısrar edip çocuğu köşeye sıkıştırırsınız ya da onu tamamen unutursunuz. Bu yazı, ikisinin arasındaki yolu anlatıyor.

Sessiz öğrenci gerçekten katılmıyor mu?

Sessizlik, katılımsızlık anlamına gelmez. Pek çok sessiz çocuk çemberi dikkatle izler, fikirleri tartar ve konuşmadan da düşünür. Değerlendirme turlarında ya da günlüklerde bu çocukların oturumda söylenen fikirleri çok iyi hatırladığını görebilirsiniz.

Yine de konuşmanın bir değeri vardır: Düşüncesini dile getiren çocuk, onu başkalarının itirazına açar ve geliştirir. Bu yüzden hedef, sessiz çocuğun "konuşan çocuk" olması değil, düşüncesini bir biçimde çembere katabilmesidir.

Çocuk neden sessiz kalıyor olabilir?

Olası neden	İpucu	İlk adım
Mizaç (içe dönüklük)	Birebir konuşmada rahat	Yazılı ve ikili katılım
Yanlış söyleme kaygısı	"Bilmiyorum" der, cevabı olduğu halde	Doğru cevap olmadığını vurgulamak
Dil engeli	Türkçe ikinci dil	Görsel destek, kısa cümleler, ikili konuşma
Akran ilişkileri	Belirli çocuklar konuşunca susar	Grup ve oturma düzenini değiştirmek
Hızlı konuşanların baskısı	El kaldırır ama sıra gelmez	Düşünme süresi, konuşma sırası kuralı
Konuya ilgisizlik	Başka derslerde konuşkan	Uyaranı ve soruyu çocuğun ilgisine yaklaştırmak

Sessizliğin kaygı ya da başka bir güçlükle ilgili olabileceğini düşünüyorsanız rehberlik servisiyle görüşün. P4C bir eğitim yaklaşımıdır; terapi değildir ve uzman desteğinin yerini tutmaz.

Katılım basamakları nelerdir?

Sessiz çocuğun büyük çemberde konuşmasını beklemeden önce, riskin daha düşük olduğu basamaklar sunun:

1. Sözsüz katılım: Başparmak yukarı-aşağı, "katılıyorum çizgisi"nde yer almak, parmakla 1'den 5'e puan vermek.
2. İkili konuşma: Güvendiği bir arkadaşıyla bir dakikalık fikir paylaşımı.
3. Yazılı katkı: Soru yazma aşaması, yapışkan not duvarı, çıkış kartı, düşünme günlüğü.
4. Aracılı katkı: "Arkadaşın senin fikrini söyleyebilir mi?" Ya da öğretmenin çocuğun yazdığı notu, izin alarak okuması.
5. Tek kelimelik tur: Herkesin sırayla tek kelime söylediği kısa turlar.
6. Büyük çemberde kısa cümle: Önceden hazırlanma şansı verilmiş bir soruya cevap.

Her basamak, bir sonrakine geçiş için güven biriktirir. Bu süreç haftalar sürebilir; sabırlı olun.

Hangi cümleler davet eder, hangileri baskı kurar?

Baskı kuran	Davet eden
"Defne, sen hiç konuşmadın, bir şey söyle."	"Defne, eklemek istediğin bir şey olursa sana söz vermek isterim."
"Herkes konuşacak, sıra sende."	"İsteyen pas diyebilir, sonra tekrar döneceğim."
"Bu kolay bir soru, bilmen lazım."	"Bu sorunun doğru cevabı yok, aklına ne geliyorsa değerli."
"Neden hiç katılmıyorsun?"	"Bugün seni düşündüren bir şey oldu mu? Sonra bana da anlatabilirsin."

Önceden haber vermek neden işe yarar?

Sessiz çocuklar çoğu zaman anlık cevap vermekte zorlanır, ama hazırlanma şansı bulduğunda güzel fikirler paylaşır. Oturumdan önce ya da ikili konuşma sırasında çocuğa sessizce yaklaşıp şöyle diyebilirsiniz: "Birazdan çembere döndüğümüzde senin fikrini sormak istiyorum. Hazır olmazsan başını salla, sana sormam." Bu küçük anlaşma, çocuğa kontrolün kendisinde olduğunu hissettirir.

Örnek bir an:

Öğretmen: (İkili konuşma sırasında, sessizce) Ömer, arkadaşına anlattığın fikir çok ilginçti. Birazdan çembere de söyler misin? İstemezsen sorun değil. Ömer: (başını sallar) Öğretmen: (Çemberde) Bazı çiftlerde çok ilginç fikirler duydum. Ömer, hazırsan başlayalım mı? Ömer: Ben... bence arkadaşlık bitmez, sadece uyur. Öğretmen: "Uyur" ne güzel bir kelime. Bunu biraz açabilir misin, ya da açmak isteyen başka biri var mı?

Öğretmen, Ömer'in kısa cümlesini hemen büyük bir sorgulamaya çevirmiyor; ona "açmak zorunda değilsin" seçeneğini bırakıyor ve fikri çembere emanet ediyor.

Sessiz çocuk konuştuğunda nasıl karşılık verilmeli?

Sessiz bir çocuğun ilk katkısı kırılgandır. O an yapacağınız birkaç şey, bir sonraki katkının gelip gelmeyeceğini belirler:

• Abartılı övgüden kaçının. "Aferin, sonunda konuştun!" cümlesi dikkati konuşmanın kendisine çeker ve çocuğu utandırabilir.
• Fikre odaklanın. "Bu fikir bizim düşünmediğimiz bir yeri açtı" demek, çocuğu değil düşünceyi değerli kılar.
• Fikri başkalarıyla bağlayın. "Kerem, Ömer'in söylediği senin fikrine benziyor mu?" Böylece çocuğun fikri çemberin bir parçası olur.
• Hemen yeni soru yüklemeyin. İlk seferde "Neden?" sorusunu başkasına yöneltmek daha güvenli olabilir.

Oturma düzeni ve çember yapısı sessiz çocuğa nasıl yardım eder?

Sessiz çocuğu öğretmenin hemen yanına ya da tam karşısına oturtmak farklı etkiler yaratır. Yanınızda oturan çocuk, göz teması baskısı olmadan sessizce size bir fikir fısıldayabilir. Tam karşınızda oturan çocuk ise göz temasıyla davet edilmeye daha açıktır. Çocuğu tanıdıkça hangisinin işe yaradığını görebilirsiniz.

Güvendiği bir arkadaşının yanında oturması da önemlidir. İkili konuşmalar bu arkadaşla yapılırsa, çocuğun fikri arkadaşının desteğiyle çembere ulaşabilir. Kalabalık sınıflarda sessiz çocuklar için ek yöntemler kalabalık sınıfta P4C yazımızda.

Bir dönem boyunca katılım nasıl adım adım genişler?

Sessiz bir çocuğun çembere yaklaşması çoğu zaman düz bir çizgi değildir. Yine de pek çok sınıfta benzer bir yol izlendiğini görebilirsiniz. Aşağıdaki plan bir örnek olarak düşünülebilir:

• İlk haftalar: Çocuk yalnızca sözsüz etkinliklere katılır. Başparmak gösterir, katılıyorum çizgisinde yer alır. Siz ona hiç doğrudan soru sormazsınız; sadece "pas" hakkını hatırlatırsınız.
• Sonraki haftalar: İkili konuşmalarda arkadaşıyla konuşur; soru yazma aşamasında grubun sorusuna katkı verir. Siz yazılı katkısını, izin alarak çembere taşırsınız.
• Birkaç hafta sonra: Tek kelimelik turlarda ilk kez sesini duyurur. Önceden haber verdiğiniz bir soruya kısa bir cevap verir.
• Dönem sonuna doğru: Kendiliğinden el kaldırır ya da bir arkadaşının fikrine "Ben de katılıyorum" diye eklemede bulunur.

Bu sıralama bir takvim değil, bir yöndür. Bazı çocuklar birkaç haftada büyük çembere geçer, bazıları için bir dönem yetmez. Önemli olan her basamakta çocuğun kontrolün kendisinde olduğunu hissetmesidir.

Yazılı katılım nasıl değerlendirilir?

Sessiz çocukların yazılı katkıları çoğu zaman sözlü katkılar kadar derindir. Düşünme günlüğüne yazılanları, çıkış kartlarını ve soru yazma aşamasındaki soruları bir dosyada toplamak, bu çocukların düşünme gelişimini görmenizi sağlar. Bir sonraki oturuma "Geçen haftaki çıkış kartlarından birinde çok ilginç bir fikir vardı" diye başlamak, yazan çocuğa adını anmadan bile değer verildiğini hissettirir. Günlük tutmanın ayrıntıları için P4C düşünme günlüğü yazımıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Pas hakkı sessiz çocuğun hiç konuşmamasına yol açmaz mı?

Açabilir, bu yüzden pas hakkı tek başına yeterli değildir. Pas diyen çocuğa oturumun ilerleyen bölümünde tekrar dönmek, ikili ve yazılı katılım yolları açmak, pas hakkının bir kaçış değil bir mola olmasını sağlar.

Sessiz çocuğun velisiyle konuşmalı mıyım?

Çocuğun sessizliği tüm derslerde ve arkadaş ilişkilerinde de görülüyorsa, veliyle ve rehberlik servisiyle paylaşmak faydalı olabilir. Yalnızca çemberde sessizse, bu genellikle zamanla ve doğru yöntemlerle değişen bir durumdur.

Sessiz çocuk hiç konuşmadan bir dönemi geçirirse başarısızlık mı?

Hayır. Çocuğun dinleme, yazılı katkı ve sözsüz katılım yoluyla düşünmeye dahil olması değerlidir. Bazı çocuklar büyük çemberde konuşmaya ancak ikinci ya da üçüncü dönemde hazır hisseder.

İkili konuşmada da konuşmayan çocuk için ne yapabilirim?

Çizim ya da seçim kartları gibi sözsüz araçlar kullanın. Örneğin çocuk, fikrine en yakın resmi ya da cümle kartını seçip gösterebilir. Bu, konuşmadan katılım için güçlü bir ara basamaktır.

Sonuç

Sessiz öğrenciyi çembere katmak, onu konuşmaya zorlamak değil, güvenli basamaklarla katılımı genişletmektir. Sözsüz ve yazılı katkılar, önceden haber verme ve fikre odaklanan geri bildirim bu sürecin temel araçlarıdır. Zor anlara dair uygulamalı çalışmak isteyen eğitimciler P4C eğitmen eğitimi programımızı inceleyebilir; baskın öğrenciyle dengeyi kurmak için de baskın öğrenci yazımıza göz atabilirsiniz.