Aileyi Aile Yapan Ne? Farklı Ailelere Saygılı Bir Anaokulu Sohbeti

Kısa cevap: Aile üzerine bir P4C çemberinde çocuklar bir aileyi aile yapan şeyin ne olduğunu, ailelerin neden farklı olduğunu ve aile içinde kimin neye karar vermesi gerektiğini araştırır. Farklı hayvan yuvalarını gösteren kendi hazırlayacağınız bir uyaran ya da kısa bir hikâye iyi çalışır. Plan hassas noktalara özellikle dikkat eder.

Aile, çocukların hayatındaki en yakın kavramdır ve bu yüzden en hassas olanıdır. Sınıftaki çocukların aileleri çok farklı olabilir: geniş aileler, tek ebeveynli aileler, anneanne ile yaşayan çocuklar, koruyucu aileler. Bu plan, hiçbir çocuğun kendi ailesini anlatmak zorunda kalmadan aile kavramını düşünebileceği bir yapı sunar.

Aile oturumundan önce neleri kontrol etmelisiniz?

Bu oturumun en önemli hazırlığı sınıfınızı düşünmektir. Yakın zamanda boşanma, kayıp, ayrılık ya da koruyucu aile değişikliği yaşamış bir çocuk varsa oturumu ertelemek ya da önce rehberlik servisiyle görüşmek yerinde olur. Hayvan evleri kartlarını hazırlarken kanguru, penguen, arı ve kuş gibi birbirinden çok farklı düzenleri seçin.

Okul öncesinde 20–25, 1–3. sınıflarda 40 dakika yeterlidir. Çember kurallarına bu oturuma özgü bir madde ekleyin: "Kimse ailesini anlatmak zorunda değil."

Aile sohbetinde sık gelen cevaplara nasıl yaklaşılır?

Akış: hayvan evleri kartları (7 dk), sincap hikâyesi (5 dk), soruların toplanması (6 dk), soruşturma (10–20 dk, yaşa göre), "Bir aileyi aile yapan şey…" turu (4 dk). Soruşturmada aşağıdaki cevaplar sık gelir:

Çocuğun cevabı	Derinleştirme sorusu
"Aile anne, baba ve çocuktur."	"Kanguru yavrusu ile annesi de bir aile mi?"
"Baykuş aile değil, çünkü benzemiyorlar."	"Benzemeyen ama birbirine bakan iki kişi aile olabilir mi?"
"Aileler hiç kavga etmez."	"Kavga eden iki kardeş yine de aile mi?"
"Kedim de ailemden."	"Bir hayvanı ailemizden yapan ne?"

Bu cevapların hiçbirini yanlış ilan etmeyin; her biri soruyla açılabilecek bir fikirdir.

Hangi uyaranla başlayabilirsiniz?

Bu konuda doğrudan insan aileleriyle başlamak yerine hayvan dünyasından başlamak güvenli bir mesafe yaratır. Resim kartlarında kuşların yuvada yavrularını beslemesi, arıların kovanda birlikte çalışması, kanguru yavrusunun annesinin kesesinde taşınması, penguenlerin yumurtayı sırayla koruması gibi durumlar olabilir. Kartları kendiniz basitçe çizebilir ya da açık lisanslı görseller kullanabilirsiniz.

Kartlardan sonra kendi yazacağınız kısa bir hikâyeyi anlatın:

Ormanda küçük bir sincap yuvasından düşer ve kaybolur. Onu bir baykuş bulur ve ağacına götürür. Baykuş sincaba yemek verir, ona uçmayı değil tırmanmayı öğretmeye çalışır. Bir gün sincabın ailesi onu bulur. Sincap hem ailesini hem baykuşu çok sevdiğini söyler.

Hikâye, ailenin kan bağıyla mı yoksa bakım ve sevgiyle mi kurulduğu sorusunu, hiçbir çocuğun ailesine doğrudan gönderme yapmadan açar.

Çocuklar aile hakkında hangi soruları sorabilir?

Hayvan kartları ve sincap hikâyesinden sonra beklenebilecek sorular:

1. Baykuş sincabın ailesi mi?
2. Bir çocuğun iki ailesi olabilir mi?
3. Aile olmak için birbirine benzemek mi gerekir?
4. Arılar bir aile mi, bir takım mı?
5. Aile olmak için aynı evde yaşamak gerekir mi?
6. Evcil hayvanlarımız ailemizden mi?
7. Ailede kim karar vermeli?
8. Ailedekiler hep birbirini sever mi?
9. Kavga eden bir aile yine de aile midir?
10. Arkadaşlarımız ailemiz olabilir mi?
11. Büyüyünce ailemizden ayrılır mıyız?
12. Aile seçilebilir mi?

Tartışmayı nasıl derinleştirirsiniz?

Aile tartışmasında çocuklar kendi evlerinden örnek vermek isteyebilir. Paylaşımları kabul edin ama kimseyi zorlamayın ve tartışmayı hikâyeye geri taşıyın:

• Sincap için baykuşu aile yapan şey neydi?
• Aile olmak için hangisi gerekli: aynı evde yaşamak mı, birbirine bakmak mı, benzemek mi?
• Bu ölçütü arılar için de kullanabilir miyiz?
• Hiç düşünmediğimiz bir aile türü var mı?
• Arkadaşının söylediğine eklemek istediğin bir şey var mı?

Örnek bir çember anı

Ömer: Baykuş aile değil, çünkü sincap değil.

Elif: Ama ona baktı, yemek verdi.

Ömer: Ama benzemiyorlar.

Kolaylaştırıcı: Ömer benzemenin önemli olduğunu, Elif bakmanın önemli olduğunu söylüyor. Aile olmak için hangisi gerekir?

Zeynep: İkisi de olabilir. Bazen benziyorsun, bazen bakıyorsun.

Kolaylaştırıcı: Zeynep bir ailenin farklı biçimlerde kurulabileceğini söylüyor. Başka nasıl kurulabilir?

Bu kısa konuşmada çocuklar, aileyi tek bir ölçüte bağlamak yerine birden fazla yolu olan bir kavram olarak düşünmeye başladı.

Aile konusunda hangi hassasiyetlere dikkat edilmeli?

Aile çemberi, planlaması en dikkat gerektiren oturumlardan biridir. Sınıfınızdaki çocukların aile durumlarını bildiğiniz ölçüde göz önünde bulundurun. Yakın zamanda boşanma, kayıp ya da ayrılık yaşamış bir çocuk varsa oturumu ertelemek ya da aile rehberlik servisiyle görüşmek yerinde olabilir.

Çemberde şu kuralları baştan belirleyin: Kimse ailesini anlatmak zorunda değildir. Örnekleri hayvanlardan ve hikâyelerden veririz. Bir ailenin "doğru" ya da "yanlış" olduğunu söylemeyiz.

Bu kurallar, çemberi hem güvenli hem de düşünmeye açık tutar. Amaç, çocuklara tek bir aile modeli sunmak ya da bir modeli eleştirmek değil, ailenin ne olduğunu birlikte düşünmektir.

Ailede kim karar verir sorusu nasıl ele alınır?

İlkokul gruplarında aile tartışması çoğu zaman aile içi kararlara uzanır: tatile nereye gidileceği, akşam yemeğinde ne pişirileceği, televizyonda ne izleneceği. "Ailede kim karar vermeli?" sorusu çocuklar için hem çok tanıdık hem de düşündürücüdür.

Bu soruyu açmak için yine kurgusal bir hayvan ailesi kullanın: Ayı ailesi kış uykusundan önce son bir gezintiye çıkacak. Anne ayı nehre, baba ayı ormana, yavru ayılardan biri tepeye gitmek istiyor. Kim karar vermeli? Çocuklar genellikle önce büyüklerin karar vermesini önerir, sonra herkesin fikrinin sorulması gerektiğini, sonra da bazı kararların büyüklere, bazılarının herkese ait olabileceğini söyler.

Bu tartışma, ailenin yalnızca kimlerden oluştuğuyla değil, birlikte nasıl yaşandığıyla da ilgili olduğunu düşündürür. Kişisel aile kararlarını anlatmak isteyen çocukları nazikçe ayı ailesine geri yönlendirin; bu hem mahremiyeti korur hem de tartışmayı kavram düzeyinde tutar.

Yaşa göre nasıl uyarlanır?

Yaş grubu	Uyaran	Soru ve tartışma	Dikkat edilecek nokta
4–6 yaş	Hayvan evleri kartları	"Yavru kuşa kim bakıyor?" gibi somut sorular	Kendi ailesini anlatmayı zorunlu tutmayın
7–9 yaş	Kartlar ve sincap hikâyesi	Aileyi aile yapan şey nedir?	Aile modellerini yargılayan ifadeleri yönetin
10–14 yaş	Aile kararlarında çocuğun sözü olup olmadığını soran bir senaryo	Aile içinde söz hakkı, bağımsızlık	Özel aile meselelerinin çembere taşınmasını önleyin

Büyük yaşlarda aile konusu kolayca özel meselelere dönebilir. Bu durumda tartışmayı nazikçe senaryoya geri getirin ve gerekirse çocukla birebir görüşün.

Oturumu nasıl kapatır ve sonrasında sürdürürsünüz?

Oturumdan sonra çocuklardan kendi seçecekleri bir hayvan ailesini çizmelerini isteyebilirsiniz. İnsan ailesi yerine hayvan ailesi çizmek, çocuklara kendilerini ifade etme özgürlüğü tanırken mahremiyetlerini korur. Aynı soruları evde de konuşmak isteyen veliler için evde çocukla felsefe yapmak yazımızı önerebilirsiniz.

Aynı soruları evde de konuşmak isteyen veliler için evde çocukla felsefe yapmak yazımızı önerebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Aile çemberi farklı aile yapılarına sahip çocukları incitir mi?

Hikâyeler ve hayvan örnekleri üzerinden ilerlendiğinde ve kimse kendi ailesini anlatmaya zorlanmadığında risk büyük ölçüde azalır. Yine de sınıfınızı tanıyarak karar vermeniz ve gerektiğinde rehberlik servisine danışmanız önemlidir.

Bir çocuk çemberde ailesiyle ilgili üzücü bir şey paylaşırsa ne yapmalıyım?

Paylaşımı nazikçe kabul edin, çocuğa teşekkür edin ve tartışmayı genel soruya taşıyın. Oturumdan sonra çocukla birebir konuşun; gerekli görürseniz rehberlik servisini bilgilendirin.

Aile konusu Maarif Modeli'ndeki değerlerle ilişkilendirilebilir mi?

Aile, sevgi ve sorumluluk gibi değerlerle doğal bağları olan bir konudur ve değer odaklı çalışmalarla uyumlu biçimde kullanılabilir. Çember bu değerleri öğretmek yerine çocukların üzerine düşünmesini sağlar.

Çocuk "Benim babam yok" derse ne yapmalıyım?

Sakin ve sıcak bir biçimde kabul edin, cümleyi tartışma konusu yapmayın: "Teşekkür ederim, aileler çok farklı olabiliyor." Ardından hikâyeye dönün. Oturumdan sonra çocuğun iyi olduğundan emin olmak için kısa bir bireysel sohbet yapın.

Aile sohbeti, çocukların en yakın kavramlarından birini güvenli bir mesafeden ve farklı aile yapılarına saygıyla düşünmesine alan açar. Bu tür hassas oturumları kolaylaştırmayı süpervizyonla öğrenmek isterseniz P4C eğitmen eğitimi programımız var. Aynı yaş grubuyla bir sonraki hafta Gökkuşağı Balığı etkinliği yapabilirsiniz.