Elmer Kitabıyla Farklılık Etkinliği: Uyum mu, Kendin Olmak mı?
Herkes aynı olsaydı ne olurdu? Elmer kitabıyla başlayan, farklılık, uyum ve kendin olmak üzerine çocuklarla kullanıma hazır bir P4C oturum planı ve soru listesi.
Kısa cevap: Farklılık üzerine bir P4C çemberinde çocuklar farklı olmanın iyi mi kötü mü olduğunu, herkes aynı olsaydı ne olacağını ve uyum sağlamak ile kendin olmak arasındaki gerilimi araştırır. David McKee'nin "Elmer" kitabı bu konu için güçlü bir uyarandır. Plan akış, 12 soru, derinleştirme soruları ve uyarlamalar içerir.
Çocuklar farklılıkları çok erken fark eder: boy, ses, giyim, yemek alışkanlıkları, konuşma biçimi. Bu fark ediş bazen merakla, bazen alayla sonuçlanır. Bu plan, farklılığı bir hoşgörü öğüdü olarak vermek yerine, çocukların farklılığın ne olduğunu ve neden önemli olabileceğini kendi sorularıyla düşünmesi için hazırlandı.
Elmer etkinliği için neler hazırlanır?
Gri kâğıttan sınıftaki çocuk sayısı kadar küçük fil kesin; bunlar hem uyaran hem kapanış etkinliği olarak kullanılacak. "Bende olan, sende olmayan" oyunu için ikilileri siz belirleyin; birbirini iyi tanımayan çocukları eşleştirmek oyunu daha ilginç yapar. Oyunda yalnızca görünüşle ilgili farklar söylenmesin; sevdiği yemek, korktuğu şey, sevdiği oyun gibi farkları teşvik edin.
Plan okul öncesinin son yılından 4. sınıfa kadar 30–50 dakika arasında uygulanabilir. Sınıfınızda farklı dil konuşan ya da özel gereksinimli çocuklar varsa örneklerin kitap üzerinden verilmesine özen gösterin.
Farklılık tartışmasında sık gelen cevaplar nasıl derinleştirilir?
Akış: ikili fark ve benzerlik oyunu (7 dk), Elmer'in okunması (7 dk), soru üretme (8 dk), soruşturma (15–25 dk), "Farklı olmak bence…" turu (5 dk). Soruşturmada sık duyulan cevaplar:
| Çocuğun cevabı | Derinleştirme sorusu |
|---|---|
| "Herkes farklıdır ve bu güzeldir." | "Her farklılık güzel mi? Seni rahatsız eden bir farklılık olabilir mi?" |
| "Elmer gri olmamalıydı." | "Hep farklı olmak yorucu olabilir mi?" |
| "Farklı olanla dalga geçilir." | "İnsanlar neden farklı olanla dalga geçer?" |
| "Normal olmak daha kolay." | "Herkes farklıysa normal kimdir?" |
Hangi uyaranla başlayabilirsiniz?
David McKee'nin Elmer adlı resimli kitabı farklılık tartışması için yaygın olarak kullanılan bir uyarandır. Kitap, gri fillerin arasında rengârenk yamalı derisiyle yaşayan Elmer'i anlatır. Elmer herkesi güldürür ama farklı olmaktan yorulur ve kendini gri boyar. Diğer filler onu tanımaz; sonunda yağmur boyayı akıtınca Elmer'in gerçek renkleri ortaya çıkar ve filler bu farklılığı her yıl birlikte kutlamaya karar verir.
Kitap, "Elmer neden gri olmak istedi?" sorusuyla doğrudan uyum sağlamak ile kendin olmak arasındaki gerilime dokunur. Isınmadaki "Bende olan, sende olmayan" oyunu ise farklılığın herkes için geçerli olduğunu, sınıftaki herkesin bir yönüyle farklı olduğunu gösterir.
İsterseniz gri kâğıt fillerden birini çocuklarla birlikte renklendirerek Elmer'i canlandırabilirsiniz.
Çocuklar farklılık hakkında hangi soruları sorabilir?
Elmer ve ısınma oyunundan sonra beklenebilecek sorular:
- Elmer neden gri olmak istedi?
- Herkes aynı olsaydı dünya nasıl olurdu?
- Farklı olmak iyi bir şey mi?
- Farklı olanlarla alay etmek neden yapılır?
- Benzemek mi daha kolay, farklı olmak mı?
- Bir şeyde farklı olup başka bir şeyde benzer olabilir miyiz?
- Elmer gri olunca başka bir fil mi oldu?
- Farklılık hep görünür mü?
- Hayvanlar farklılıkları fark eder mi?
- Herkes farklıysa "normal" ne demek?
- Birine benzemek istemek kötü mü?
- Farklı düşünen biriyle arkadaş olabilir miyiz?
Tartışmayı nasıl derinleştirirsiniz?
Farklılık tartışmalarında çocuklar sık sık "Herkes farklıdır ve bu güzeldir" cümlesiyle konuyu kapatmak ister. Bu cümleyi incelemeye açmak için:
- Her farklılık güzel midir? Rahatsız eden bir farklılık olabilir mi?
- Farklı olmak ile yalnız kalmak arasında bir bağ var mı?
- Elmer'in fil arkadaşları neden onu tanımadı?
- Bir grup içinde hem benzer hem farklı olmak mümkün mü?
- "Normal" kelimesini kim belirliyor?
- Arkadaşının söylediğine bir örnek ekleyebilir misin?
Örnek bir çember anı
Ali: Elmer gri olmamalıydı, çünkü o zaman eğlenceli değil.
Defne: Ama o yorulmuştu. Hep herkes ona bakıyordu.
Ali: Olsun, o özel.
Kolaylaştırıcı: Ali farklı olmanın özel olmak olduğunu söylüyor. Defne ise yorucu olabileceğini. İkisi de doğru olabilir mi?
Zeynep: Evet. Hem özel hem yorucu. Bazen herkes gibi olmak istersin.
Kolaylaştırıcı: Zeynep "bazen" dedi. Ne zaman herkes gibi olmak isteriz?
Çocuklar bu kısa bölümde farklılığın hem bir zenginlik hem de bir yük olabileceğini fark etti. Kolaylaştırıcı iki görüşü çatıştırmak yerine birlikte düşünmeye davet etti.
Uyum sağlamak ile kendin olmak arasındaki gerilim nasıl konuşulur?
Elmer'in kendini gri boyaması, çocukların gündelik deneyimleriyle güçlü bir bağ kurar: sınıfta herkesle aynı çantayı istemek, farklı bir yemeği okula getirmekten çekinmek, farklı bir aksanla konuşunca utanmak. Bu örnekleri çocuklardan almak yerine hikâye üzerinden konuşmak daha güvenlidir.
Tahtaya iki başlık yazın: "Herkes gibi olmanın iyi yanları" ve "Kendin olmanın iyi yanları". Çocuklar her iki sütuna da örnek bulabilir ve bu önemlidir: uyum sağlamak her zaman kötü değildir, kendin olmak da her zaman kolay değildir.
Bu gerilimi çözmek zorunda değilsiniz. Amaç, çocukların farklılığı basit bir "iyi" ya da "kötü" etiketinden çıkarıp daha karmaşık bir biçimde düşünmesidir.
Görünmeyen farklılıklar nasıl tartışılır?
Elmer'in farklılığı gözle görülür: rengârenk bir deri. Oysa çocukların hayatındaki pek çok farklılık görünmez: farklı bir dilde rüya görmek, bir yemeği yiyememek, kalabalıktan rahatsız olmak, çok sessiz ya da çok hareketli olmak. İkinci bir oturumda "Görünmeyen farklılıklar da farklılık mıdır?" sorusunu açabilirsiniz.
Bu soru için hayali bir karakter kullanın: Elmer'in sürüsüne yeni bir fil katılır. Dışarıdan diğer fillerden hiç farkı yoktur, ama yağmurdan çok korkar ve yağmur yağdığında herkes dışarıda oynarken o mağarada kalır. Çocuklar bu fil için de Elmer'e gösterilen türden bir kutlama yapılıp yapılmayacağını tartışır.
Bu tartışma, farklılığın yalnızca dış görünüşle ilgili olmadığını ve görünmeyen farklılıkların daha kolay gözden kaçtığını fark ettirir. Sınıftaki çocukların kendi görünmeyen farklılıklarını paylaşmasını beklemeyin; yeni fil karakteri, herkesin kendini güvende hissederek düşünmesini sağlayacak kadar yeterlidir.
Yaşa göre nasıl uyarlanır?
| Yaş grubu | Uyaran | Soru ve tartışma | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| 4–6 yaş | Elmer ve renkli kâğıt filler | "Elmer neden üzüldü? Ne yapabiliriz?" | Görünüş farklılıklarını sınıftaki çocuklar üzerinden konuşmayın |
| 6–10 yaş | Elmer ve "Bende olan, sende olmayan" oyunu | Farklılık, uyum, normal kavramı | Alay ve dışlama paylaşımlarını nazikçe yönetin |
| 11–14 yaş | Farklı görüşteki iki kişinin tartıştığı senaryo | Görüş farklılığı ve saygı | Kimlik temelli genellemelere dikkat edin |
Sınıfta göçmen, farklı dil konuşan ya da özel gereksinimli çocuklar varsa, tartışmanın onları hedef almamasına özen gösterin. Hikâye ve kurgusal örnekler bu konuda en güvenli yoldur.
Oturumu nasıl kapatır ve sonrasında sürdürürsünüz?
Oturumun sonunda gri kâğıt fillerin her birini bir çocuğun kendine özgü bir özelliğiyle renklendirmesini isteyebilir ve sınıfta bir "Elmer günü" düzenleyebilirsiniz. Bu etkinlik, kitaptaki kutlama fikrini sınıfa taşır.
Farklılıklara saygıyı değer boyutuyla ele almak isterseniz hoşgörü değerini P4C ile kazandırmak yazımıza bakabilirsiniz. Farklılık ile yalnızlık arasındaki bağı sürdürmek için ıssız ada düşünce deneyi iyi bir devamdır.
Sık sorulan sorular
Elmer kitabı hangi yaşa uygun?
Kitap okul öncesinden ilkokulun ilk yıllarına kadar rahatlıkla kullanılabilir. Büyük yaş gruplarında kitabı kısa bir uyaran olarak okuyup tartışmayı uyum ve kimlik sorularına taşımak mümkündür.
Farklılık çemberi zorbalığı önler mi?
Tek bir çember zorbalığı önlemez; zorbalık okulun bütüncül bir yaklaşımla ele alması gereken bir konudur. Çember, çocukların farklılık hakkında ortak bir dil geliştirmesine katkı sağlayabilir.
Çocuklar birbirinin farklılıklarından söz ederse ne yapmalıyım?
Nazikçe genel bir örneğe çevirin ve çember kuralını hatırlatın: "Örnekleri hikâyeden veriyoruz." Böylece kimse kendini hedef alınmış hissetmez.
Çocuk bir arkadaşının farklılığıyla alay ederse ne yapmalıyım?
Hemen ve sakin bir biçimde araya girin, çember kuralını hatırlatın ve örneği kitaba geri çevirin: "Elmer'in fil arkadaşları ona gülseydi Elmer ne hissederdi?" Olayı oturumdan sonra ilgili çocuklarla ayrıca konuşun.
Elmer etkinliği, çocukların farklılığı basit bir öğüt olarak değil, uyum ile kendin olmak arasındaki gerçek bir gerilim olarak düşünmesine alan açar. Resimli kitaplarla çember kurmayı öğrenmek isterseniz eğitmen eğitimimizin ayrıntılarına göz atabilirsiniz.