P4C Isınma Oyunları: Çembere Başlamadan Önce 12 Kısa Etkinlik

Kısa cevap: P4C ısınma oyunları, çember başlamadan önce 2–5 dakikada çocukların dikkatini toplamak, herkesin sesini bir kez duyurmak ve o günkü düşünme becerisine hazırlık yapmak için oynanır. İyi bir ısınma oyunu kısa, kuralı basit ve kazananı olmayan bir oyundur. Aşağıda dinleme, gerekçe gösterme, ayrım yapma ve hayal gücüne yönelik 12 oyun bulacaksınız.

Isınma çoğu zaman "vakit varsa yapılır" diye görülür. Oysa teneffüsten, beden eğitiminden ya da sınavdan gelen bir sınıfı doğrudan felsefi bir soruya sokmak zordur. Birkaç dakikalık bir oyun hem havayı yumuşatır hem de oturumda kullanacağınız düşünme hareketlerini önceden çalıştırır.

İyi bir ısınma oyununun özellikleri nelerdir?

Isınma oyunu seçerken şu dört ölçütü kullanabilirsiniz:

1. Kısa sürer: En fazla beş dakika. Oyun oturumun kendisini yememeli.
2. Kuralı bir cümlede anlatılır: Açıklaması uzun oyunlar enerjiyi düşürür.
3. Eleme yoktur: Kimse "yanmaz". Elenen çocuk çemberden kopar.
4. Bir düşünme hareketine hizmet eder: Dinleme, gerekçe, karşılaştırma ya da hayal gücü.

Dinlemeyi ısıtan oyunlar hangileridir?

1. Adını söyle, topu at

Top atan kişi, atacağı arkadaşının adını söyler. İkinci turda aynı sırayı daha hızlı tekrarlarsınız. Herkesin birbirini dinlemesi gerekir. (5 yaş ve üzeri, 3 dk)

2. Fısıltı zinciri, tersinden

Klasik kulaktan kulağa oyunu oynanır; sonunda ilk ve son cümle karşılaştırılır ve "Anlam nerede değişti?" diye sorulur. Bu kısa soru, dinlemenin önemini kendiliğinden gündeme getirir. (7 yaş ve üzeri, 4 dk)

3. Bir önceki gibi başla

Her çocuk cümlesine bir önceki konuşanın son kelimesiyle başlar. Konu serbesttir. Çocuklar sırayla birbirini dinlemek zorunda kalır. (8 yaş ve üzeri, 4 dk)

Gerekçe göstermeyi ısıtan oyunlar hangileridir?

4. Ya o, ya bu

"Deniz mi, dağ mı?", "Kedi mi, köpek mi?" gibi iki seçenek söyleyin. Çocuklar tercih ettikleri tarafa geçer ve her taraftan iki kişi "çünkü" ile başlayan bir cümle kurar. (4 yaş ve üzeri, 4 dk)

5. Çünkü zinciri

"Bugün yağmur yağdı" cümlesiyle başlayın. Her çocuk "çünkü..." diye bir sebep ekler: "Çünkü bulutlar ağırlaştı", "Çünkü gökyüzü ağladı". Gerçek ve hayali sebepler karışır; bu da ileride "Hangi sebep gerçekten sebep?" sorusuna zemin hazırlar. (6 yaş ve üzeri, 3 dk)

6. Katılıyorum çizgisi

Yere hayali bir çizgi çizin: bir uç "tamamen katılıyorum", diğer uç "hiç katılmıyorum". "Ödev olmamalı" gibi eğlenceli bir cümle okuyun, çocuklar çizgide yer alsın. Birkaç çocuk neden orada durduğunu söylesin. (8 yaş ve üzeri, 5 dk)

Ayrım yapmayı ısıtan oyunlar hangileridir?

7. Tek farkı bul

İki kelime verin: "arkadaş ve tanıdık", "oyuncak ve eşya". Çocuklar aralarındaki en önemli farkı söyler. Bu oyun, P4C'deki kavram çalışmasının küçük bir provasıdır. (7 yaş ve üzeri, 4 dk)

8. Hangisi dışarıda kalır?

Dört nesne ya da kelime gösterin: "elma, top, portakal, muz". "Hangisi dışarıda kalır, neden?" diye sorun. Birden fazla doğru cevap olabileceğini göstermek bu oyunun asıl kazancıdır; biri topu, biri muzu seçip gerekçesini söyleyebilir. (5 yaş ve üzeri, 3 dk)

9. Sayılır mı, sayılmaz mı?

Bir kavram seçin, örneğin "oyun". Sonra durumlar okuyun: "Tek başına yapboz yapmak oyun sayılır mı?", "Ödev yaparken şarkı söylemek?" Çocuklar başparmakla cevap verir. (7 yaş ve üzeri, 4 dk)

Hayal gücünü ısıtan oyunlar hangileridir?

10. Ya olsaydı?

"Ya hiç gece olmasaydı?", "Ya hayvanlar konuşabilseydi?" Her çocuk bir sonuç söyler. Çember ısınırken aynı zamanda varsayımla düşünmeye alışır. (6 yaş ve üzeri, 3 dk)

11. Nesnenin ikinci hayatı

Bir kalem ya da kaşık dolaştırın. Her çocuk nesneyi başka bir şeymiş gibi kullanır ve adını söyler: "Bu bir mikrofon", "Bu bir asa". (4 yaş ve üzeri, 3 dk)

12. Bugün ben bir...

"Bugün kendimi bir hava durumu olsam..." ya da "bir hayvan olsam..." diye başlayan tek cümlelik tur. Hem duygu yoklaması olur hem de herkesin sesi bir kez duyulur. (4 yaş ve üzeri, 3 dk)

Hangi oyunu hangi yaşa ve amaca göre seçmeliyim?

Oyun	En uygun yaş	Çalıştırdığı beceri	Süre
Adını söyle, topu at	5+	Dinleme, dikkat	3 dk
Ya o, ya bu	4+	Gerekçe gösterme	4 dk
Katılıyorum çizgisi	8+	Tutum ve gerekçe	5 dk
Tek farkı bul	7+	Ayrım yapma	4 dk
Hangisi dışarıda kalır?	5+	Sınıflama, çoklu cevap	3 dk
Sayılır mı, sayılmaz mı?	7+	Kavram sınırları	4 dk
Ya olsaydı?	6+	Varsayım, hayal gücü	3 dk
Bugün ben bir...	4+	Duygu farkındalığı	3 dk

Pratik bir kural: Uyaranınız bir kavram üzerine yoğunlaşıyorsa ayrım oyunlarını, tartışmalı bir hikâyeyse gerekçe oyunlarını seçin. Örneğin "sahiplik" üzerine bir hikâye okuyacaksanız "Sayılır mı, sayılmaz mı?" oyununu "benim" kavramıyla oynayabilirsiniz.

Isınma oyununu oturumun konusuna nasıl bağlarsınız?

Bağlantı kurmanın en kolay yolu, oyunun sonunda tek bir köprü sorusu sormaktır. Diyelim ki o gün "cesaret" üzerine bir hikâye okuyacaksınız. "Ya o, ya bu" oyununda seçenekleri bilerek seçebilirsiniz: "Karanlık oda mı, kalabalık sahne mi?", "Yüksek kaydırak mı, yeni bir arkadaşa merhaba demek mi?" Çocuklar tercihlerini söylerken korku ve cesaret kelimeleri kendiliğinden gelir.

Örnek bir geçiş şöyle olabilir:

Öğretmen: Ömer kalabalık sahneyi seçmedi, çünkü herkes ona bakacakmış. Defne ise sahneyi seçti. Sizce ikisinden biri daha mı cesur? Defne: Ben korkmuyorum ki, o yüzden benimki cesaret sayılmaz belki. Öğretmen: İlginç bir fikir. Birazdan okuyacağımız hikâyede de bunu düşünebiliriz.

Bu kısa diyalog, oturumun sorusunu daha uyaran okunmadan tohum halinde çembere bırakır. Ancak bağlantıyı zorlamayın; bazen sadece keyifli bir oyun yeterlidir. Kavram oyunlarının hazır oturum planlarıyla nasıl birleştirileceğini adım adım oturum akışı yazımızda da bulabilirsiniz.

Isınma oyunu çok uzarsa ne yapmalı?

Çocuklar oyunu sevdiğinde "Bir tur daha!" isteği gelir. Burada net olun: "Bu oyunu değerlendirme turunda bir kez daha oynayacağız." Böylece hem oyun ödüle dönüşür hem de süre korunur. Oyunun süresi için 40 dakikalık süre planı yazımızdaki dağılımı referans alabilirsiniz.

Isınma oyunlarında sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yarışma kurmak: Puan tablosu, kazanan-kaybeden ayrımı çemberin eşitlik duygusunu zedeler.
• Her hafta aynı oyunu oynamak: Bir süre sonra otomatiğe bağlanır. İki üç oyunu dönüşümlü kullanın.
• Oyunu oturuma bağlamamak: "Az önce 'çünkü' dedik ya, şimdi de hikâyede 'çünkü' arayacağız" gibi bir köprü cümlesi, ısınmayı anlamlı kılar.
• Konuşmak istemeyeni zorlamak: "Pas" hakkı her oyunda geçerlidir. Sessiz çocuklar için ipuçları sessiz öğrenci yazımızda.

Sık sorulan sorular

Isınma oyunu her oturumda şart mı?

Şart değil ama önerilir. Özellikle haftada bir yapılan oturumlarda çocukların çember düzenine geçişini kolaylaştırır. Zamanınız çok darsa tek cümlelik bir "Bugün ben bir..." turu bile işe yarar.

Okul öncesinde hangi ısınma oyunları uygundur?

Hareketli ve kısa oyunlar: "Ya o, ya bu", "Nesnenin ikinci hayatı" ve "Bugün ben bir..." 4–6 yaş için uygundur. Kuralı gösterip birlikte bir kez deneyin, sonra oyuna geçin.

Ortaokul öğrencileri ısınma oyununu çocukça bulursa?

"Katılıyorum çizgisi" ve "Sayılır mı, sayılmaz mı?" gibi oyunları güncel ve biraz provokatif cümlelerle oynayın: "Sosyal medyada beğeni almak arkadaşlık sayılır mı?" Bu yaş grubu, oyunun düşünmeye bağlandığını görünce katılır.

Isınma oyunu konuyla ilgili olmak zorunda mı?

Hayır, ama ilgili olursa daha verimli olur. Konudan bağımsız bir oyun da dinleme ve söz alma alışkanlığı açısından değerlidir.

Sonuç

İyi bir ısınma oyunu kısa, elemesiz ve bir düşünme hareketine hizmet eden bir oyundur. Bu on iki oyunu dönüşümlü kullanarak çemberinize tanıdık ama tekdüze olmayan bir başlangıç ritmi kazandırabilirsiniz. Oyunları oturum tasarımının tamamıyla birlikte uygulamalı öğrenmek isterseniz programlarımıza göz atabilirsiniz.