P4C, PwC, P4wC: Çocuklar İçin Felsefe ile Çocuklarla Felsefe farkı

Kısa cevap: P4C (Philosophy for Children, Çocuklar İçin Felsefe), Matthew Lipman'ın 1970'lerde başlattığı ve soruşturma topluluğuna dayanan yaklaşımın adıdır. PwC (Philosophy with Children, Çocuklarla Felsefe) ve P4wC (Philosophy for/with Children) ise felsefenin çocuklara "verilen" bir şey değil, onlarla "birlikte yapılan" bir etkinlik olduğunu vurgulamak için kullanılan adlardır. Uygulamada bu adlar büyük ölçüde aynı pratik aileyi anlatır; farklar vurgu, materyal ve gelenekle ilgilidir.

Türkçe kaynaklarda "çocuklar için felsefe", "çocuklarla felsefe", "P4C", "PwC" ve "P4wC" ifadelerinin karışık kullanıldığını görürsünüz. Bu durum, özellikle araştırma yapan öğretmenler ve program arayan veliler için kafa karıştırıcı olabilir. Bu yazı, adların nereden geldiğini, aralarındaki gerçek farkları ve hangisinin hangi bağlamda kullanıldığını sade bir dille açıklıyor.

P4C ne anlama gelir ve nereden çıktı?

P4C, İngilizce "Philosophy for Children" ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede "Çocuklar İçin Felsefe" olarak karşılanır. Yaklaşım, ABD'de felsefeci Matthew Lipman ve çalışma arkadaşlarının çocuklara yönelik felsefi romanlar ve öğretmen kılavuzları geliştirmesiyle şekillendi.

Lipman'ın temel fikri şuydu: Çocuklar, doğru koşullar sağlandığında, akıl yürütme, kavram ayrımı yapma ve gerekçe gösterme gibi felsefi etkinliklere katılabilir. Bunun için sınıfın bir soruşturma topluluğuna dönüşmesi gerekir. Bu kavramı ayrıntılı olarak soruşturma topluluğu nedir yazımızda ele aldık.

"P4C" kısaltması zamanla yalnızca Lipman'ın müfredatını değil, çocuk sorularıyla yürüyen felsefi çember pratiğinin genelini anlatan bir şemsiye ada da dönüştü.

PwC, yani "Çocuklarla Felsefe" ne demek?

PwC, "Philosophy with Children" ifadesinin kısaltmasıdır ve "Çocuklarla Felsefe" anlamına gelir. Bu ad, felsefenin çocuklara hazır biçimde sunulan bir içerik değil, çocuklarla birlikte yürütülen ortak bir araştırma olduğunu vurgulamak için tercih edilir.

"İçin" (for) kelimesi, bazı yazarlara göre yetişkinin çocuğa bir şey hazırladığı, tek yönlü bir ilişkiyi çağrıştırıyordu. "İle" (with) ise çocuğun da felsefe yapan bir özne olduğunu öne çıkarır. Özellikle Avrupa'daki bazı uygulayıcılar ve akademik çevreler bu adı tercih eder.

P4wC nedir, neden iki kelimeyi birleştirir?

P4wC, "Philosophy for/with Children" ifadesini kısaltır. Bu ad, iki geleneği de kapsamak isteyen, "hem çocuklar için tasarlanmış materyal hem de çocuklarla birlikte yürütülen araştırma" vurgusunu bir arada tutan kapsayıcı bir etikettir.

Akademik yayınlarda ve uluslararası konferanslarda bu kısaltma, alanın bütününe atıf yapmak için sıkça kullanılır. Türkçede ise çoğunlukla "çocuklar için/çocuklarla felsefe" biçiminde karşılanır.

Bu adlar arasındaki farklar uygulamada ne kadar önemli?

Bir sınıfta ya da atölyede gerçekten yaşananlar açısından fark çoğu zaman sanıldığından küçüktür. Aşağıdaki tablo, adlar arasındaki vurgu farklarını özetliyor.

Özellik	P4C (Çocuklar İçin Felsefe)	PwC (Çocuklarla Felsefe)	P4wC
Açılım	Philosophy for Children	Philosophy with Children	Philosophy for/with Children
Vurgu	Çocuklara uygun tasarlanmış yöntem ve materyal	Çocuğun felsefe yapan özne oluşu, ortaklık	İki vurguyu birleştiren şemsiye ad
Tarihsel çıkış	Lipman ve çalışma arkadaşlarının programı	P4C'ye eleştirel ya da tamamlayıcı yaklaşımlar	Alanın bütününe atıf ihtiyacı
Tipik materyal	Felsefi romanlar, kılavuzlar, resimli kitaplar	Resimli kitaplar, günlük sorular, serbest uyaranlar	Her ikisi
Ortak çekirdek	Soru, gerekçe, dinleme, birlikte düşünme	Soru, gerekçe, dinleme, birlikte düşünme	Soru, gerekçe, dinleme, birlikte düşünme

Gördüğünüz gibi ortak çekirdek aynıdır: çocukların sorularıyla başlayan, gerekçe ve dinlemeye dayanan birlikte düşünme süreci. Farklar daha çok felsefi tutum, materyal tercihi ve kurumsal gelenekten doğar.

Türkiye'de hangi ad daha yaygın kullanılıyor?

Türkiye'de "P4C" kısaltması ve "Çocuklar İçin Felsefe" adı, hem öğretmen eğitimlerinde hem de veli iletişiminde en çok karşılaşılan ifadelerdir. "Çocuklarla felsefe" ifadesi de özellikle akademik yazılarda ve bazı atölye tanıtımlarında görülür.

Bir program ararken adın kendisinden çok içeriğe bakmanız daha doğrudur. "Felsefe" kelimesi geçen her etkinlik soruşturma topluluğuna dayanmaz; tersine, farklı bir adla sunulan bir atölye de tamamen P4C ilkeleriyle yürüyor olabilir.

Adı ne olursa olsun, gerçek bir P4C/PwC oturumunu nasıl tanırsınız?

Etiketten bağımsız olarak şu özellikler bir oturumun bu aileye ait olduğunu gösterir:

1. Uyaranla başlar: Kısa bir hikâye, resim, nesne ya da görüntü düşünmeyi tetikler.
2. Sorular çocuklardan gelir: Çocuklar uyaranla ilgili kendi sorularını üretir.
3. Soru birlikte seçilir: Genellikle oylama ya da uzlaşmayla bir soru seçilir.
4. Gerekçe istenir: "Neden?", "Örneğin?", "Her zaman mı?" gibi sorular sık duyulur.
5. Birbirine dayanarak konuşulur: "Defne'ye katılıyorum ama..." gibi bağlantılar kurulur.
6. Değerlendirmeyle biter: Çocuklar hem konuyu hem de nasıl düşündüklerini değerlendirir.

Örnek olarak 9 yaşındaki bir grupta şöyle bir an yaşanabilir:

Ömer: Bence robotlar da arkadaş olabilir, çünkü benimle oyun oynuyor. Zeynep: Ama arkadaş seni özlemeli. Robot özler mi? Kolaylaştırıcı: Zeynep bir ölçüt önerdi: özlemek. Arkadaşlık için bu şart mı sizce?

Bu kısa diyalog, adı ne olursa olsun, bu geleneğin özünü gösterir: çocukların kendi fikirlerini gerekçelendirmesi ve bir kavramın sınırlarını birlikte araştırması.

Felsefe dersi ya da değerler eğitimiyle karıştırılmalı mı?

Hayır. P4C/PwC, lisede okutulan felsefe dersinden farklıdır; orada felsefe tarihi ve kavramları öğretilir, burada ise çocuklar kendi sorularını araştırır. Bu farkı P4C ile felsefe dersi farkı yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Değerler eğitimiyle de ilişki vardır ama özdeşlik yoktur. P4C'de değerler öğretilecek hazır cevaplar olarak değil, üzerine düşünülecek kavramlar olarak ele alınır.

Hangi adı kullanmalısınız?

Bir okulda, kulüpte ya da veli toplantısında yaklaşımı anlatırken en anlaşılır ifadeyi seçmek önemlidir. Pratik öneriler:

• Veli ve genel kitle için: "Çocuklar İçin Felsefe (P4C)" yaygın ve tanınır bir ifadedir.
• Akademik yazılarda: Kaynaklarınızın kullandığı adı izleyin; alanın bütününe atıf yapıyorsanız "P4wC" ya da "çocuklar için/çocuklarla felsefe" uygundur.
• Tutumu vurgulamak istediğinizde: "Çocuklarla felsefe" ifadesi ortaklık vurgusunu güçlendirir.

Hangi adı seçerseniz seçin, ilk kullanımda kısaltmanın açılımını vermek anlaşılırlığı artırır.

Farklı adlar kafa karışıklığına neden oluyorsa ne yapmalı?

Okulunuzda ya da velilerle yapacağınız bir toplantıda terim karmaşası yaşanıyorsa en iyi çözüm, kısa ve tutarlı bir tanım üzerinde uzlaşmaktır. Örneğin şöyle bir cümle işe yarar: "Çocuklar İçin Felsefe (P4C), çocukların kendi sorularını birlikte ve gerekçeli biçimde araştırdığı bir eğitim yaklaşımıdır."

Ardından yaklaşımın ne olmadığını da belirtmek faydalıdır: Felsefe tarihi dersi değildir, terapi değildir, bir din ya da ahlak dersi değildir. Bu üç "değildir" cümlesi, velilerin ve meslektaşlarınızın en sık yaşadığı yanlış anlamaları baştan önler. Diğer yaygın yanlış anlamaları P4C hakkında yanlış bilinenler yazımızda topladık.

Bu adlar zaman içinde değişmeye devam edecek mi?

Alan canlı olduğu için terimlerin de zaman içinde evrilmesi doğaldır. Yeni uygulamalar, farklı yaş gruplarına ve ortamlara (müzeler, kütüphaneler, online oturumlar) uyarlandıkça yeni adlar ya da alt başlıklar ortaya çıkabilir. Önemli olan, hangi ad kullanılırsa kullanılsın, çekirdekteki soruşturma ruhunun korunmasıdır: çocukların sorularına ciddiyetle yaklaşmak, gerekçe istemek ve birlikte düşünmek.

Bir kaynağı okurken ya da bir eğitime katılırken kullanılan ada takılmak yerine şu soruyu sormak her zaman işe yarar: Bu uygulamada çocuklar gerçekten kendi sorularını araştırıyor mu, yoksa yetişkin hazır cevapları mı aktarıyor? Bu sorunun cevabı, etiketten çok daha fazlasını anlatır.

Sık sorulan sorular

P4C ile PwC tamamen farklı yöntemler mi?

Hayır. İkisi de çocukların sorularıyla başlayan, gerekçe ve dinlemeye dayanan birlikte düşünme pratiğini anlatır. Farklar vurgu, materyal ve felsefi tutumla ilgilidir; temel oturum yapısı çoğu zaman benzerdir.

"Çocuklar için felsefe" ifadesi yanlış mı?

Yanlış değildir; alanın en yaygın ve tanınan adıdır. Bazı yazarlar "için" kelimesinin tek yönlü bir ilişkiyi çağrıştırdığını düşündüğü için "çocuklarla" ifadesini tercih eder. Bu bir tercih ve vurgu meselesidir.

SAPERE ya da IAPC gibi adlar neyi ifade eder?

Bunlar alanda çalışan bazı uluslararası kuruluşların adlarıdır; yöntemin kendisinin adı değildir. Bir programı değerlendirirken kurum adından çok içerik, uygulama ve kolaylaştırıcı eğitimine bakmak daha sağlıklıdır.

Türkiye'deki P4C eğitimleri hangi geleneğe dayanır?

Programdan programa değişir. Bir eğitimi seçerken hangi kaynaklara dayandığını, soruşturma topluluğunu nasıl ele aldığını ve uygulamalı bölüm içerip içermediğini sormak en doğru yoldur. P4C Eğitim'in yaklaşımı hakkında biz kimiz sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.

Özet

P4C, PwC ve P4wC aynı pratik ailesinin farklı vurgularla kullanılan adlarıdır: biri çocuklara uygun tasarlanmış yöntemi, diğeri çocuklarla ortaklığı, üçüncüsü ikisini birlikte öne çıkarır. Önemli olan etiket değil, oturumda soruların çocuklardan gelmesi ve birlikte gerekçeli düşünülmesidir. Bu yaklaşımı sistemli uygulamak isteyen eğitimciler için P4C eğitmen eğitimi programımız var.