P4C'de Soru Toplama, Gruplama ve Oylama Nasıl Yapılır?

Kısa cevap: P4C'de sorular genellikle ikili ya da küçük gruplarla yazdırılır, tahtaya ya da büyük kâğıda çocukların kendi kelimeleriyle aktarılır, benzer sorular yan yana getirilir ve sonra oylama ile bir soru seçilir. En yaygın oylama yöntemleri el kaldırma, göz kapalı oylama ve her çocuğa iki ya da üç oy hakkı verilen çoklu oylamadır. Kazanan soru, öğretmenin değil sınıfın en çok konuşmak istediği sorudur.

Soruları toplama ve oylama bölümü, P4C'yi soru-cevap dersinden ayıran andır. Çocuklar burada gündemi kendileri belirler. Bu yüzden bu aşamayı aceleye getirmemek, ama sürüklenmesine de izin vermemek gerekir. Soruların felsefi olup olmadığını ayırt etmeyi merak ediyorsanız önce felsefi soru nedir yazısını okumanızı öneririz.

Çocuklara soru nasıl yazdırılır?

Uyaran ve sessiz düşünme süresinin ardından çocukları ikili ya da üçlü gruplara ayırın. Her grup bir soru üzerinde anlaşsın. Bu yöntemin üç avantajı vardır: Daha az soru çıkar ve yönetimi kolaylaşır; çekingen çocuklar bir arkadaşının desteğiyle katılır; çocuklar daha oturum başlamadan birbirleriyle düşünmeye başlar.

Soru üretmekte zorlanan gruplara soru kökleri verebilirsiniz:

• "... neden ...?"
• "... her zaman ... mı?"
• "... ile ... arasındaki fark ne?"
• "... olsaydı ne olurdu?"
• "... doğru mu, yanlış mı?"

Grupların süresi 3–5 dakikadır. Yazamayan küçük çocukların sorusunu siz yazın, ama kelimelerini değiştirmeyin. "Kurt neden kötü?" sorusunu "Kötülük nedir?" diye "düzeltmek", soruyu çocuğun elinden almak demektir.

Sorular tahtaya nasıl yazılır?

Her soruyu ayrı bir kâğıda ya da tahtada ayrı bir satıra yazın ve yanına grubun adlarını ekleyin: "Tavşan kazanmak zorunda mıydı? (Defne, Ömer)". İsim yazmak, çocuklarda sorunun sahipliği duygusunu güçlendirir ve soruşturmayı o gruba söz vererek başlatmanızı kolaylaştırır.

Kâğıt kullanıyorsanız yer değiştirebilirler; bu, gruplama aşamasında büyük kolaylık sağlar.

Benzer sorular nasıl gruplanır?

Tüm sorular okunduktan sonra çocuklara sorun: "Bu sorulardan birbirine benzeyenler var mı?" Çocuklar gerekçesini söyleyerek soruları yan yana getirir. Örneğin "Ayşe'nin kırmızı pabuçları" gibi bir hikâye sonrası:

• "Eski bir şeyi atmak ayıp mı?" ve "Eşyaların da duyguları var mı?" → eşya ve bağlılık
• "Hediyeyi başkasına vermek doğru mu?" ve "Bir şey ne zaman benim olur?" → sahiplik
• "Ayşe'nin annesi neden kızdı?" → hikâyeye dair olgusal soru

Gruplama, soruların arkasındaki kavramları görünür kılar. İsterseniz her kümeye bir başlık kelimesi yazın: "Sahiplik", "Eşya ve anı". Olgusal soruları silmeyin; "Bunu hikâyeye bakarak cevaplayabiliriz" diyerek kısaca cevaplayın ve kenara ayırın.

Hangi oylama yöntemi ne zaman kullanılır?

Yöntem	Nasıl yapılır?	Avantajı	Dikkat
El kaldırma (tek oy)	Her soru okunur, isteyen el kaldırır	Hızlı, küçük yaşlarda anlaşılır	Çocuklar arkadaşlarına bakıp oy verebilir
Göz kapalı oylama	Herkes gözlerini kapatır, el kaldırır	Akran etkisini azaltır	Sayım öğretmene güven ister
Çoklu oylama	Her çocuğa 2–3 oy; aynı soruya birden fazla verilebilir	Tercihlerin yoğunluğu görünür	Biraz daha uzun sürer
Çıkartma/nokta oylama	Çocuklar kâğıtlara çıkartma yapıştırır	Görsel ve somut	Hareket ve kalabalık yaratabilir
Eleme turu	Önce kümeler, sonra kazanan kümedeki sorular oylanır	Çok soru varsa etkili	İki tur zaman alır

Okul öncesinde el kaldırma ya da çıkartma, ilkokulda göz kapalı ya da çoklu oylama, ortaokulda eleme turu iyi işler.

Oylamada eşitlik çıkarsa ne yapılır?

Üç yol var: İki soruyu tekrar oylamak; iki sorunun ortak noktasını bulup birleştirmek ("İkisi de bir şeyin ne zaman bizim olduğunu soruyor, öyle mi?"); ya da birini bugün, diğerini sonraki oturumda konuşmak. Birleştirme, çocukların soruları ilişkilendirme becerisini de geliştirir.

Öğretmen oylamaya katılmalı mı?

Genel eğilim, öğretmenin oy kullanmamasıdır. Çocuklar öğretmenin tercihini güçlü bir işaret olarak algılar ve oylar ona kayar. Ancak "Benim sorum da şu" diyerek bir soru eklemek bazı durumlarda uygundur; bunu nadiren ve açıkça "Bu da bir seçenek" diyerek yapın.

Kazanan soru felsefi değilse ne olur?

Kazanan soru bazen olgusal ya da çok kişisel olabilir: "Kaplumbağa kaç yaşında?" Böyle durumlarda soruyu çemberle birlikte dönüştürebilirsiniz: "Bu soruyu sorarken aslında neyi merak ettin? Yaşlı olmak yavaş olmak mı demek?" Soruyu sahibinden izin alarak genişletmek, kararı sınıfın elinden almadan derinleşme sağlar. Soruşturmayı başlatmak ve sürdürmek için kullanabileceğiniz sorular kolaylaştırıcı soruları bankası yazımızda.

Soru toplama aşaması sınıfta nasıl görünür?

Aşağıda bir 2. sınıfta, "Kırmızı balon" temalı kısa bir hikâye sonrası yaşanabilecek akışı görebilirsiniz. Hikâyede bir çocuk rüzgâra kaptırdığı balonunun peşinden koşar ama balon uçup gider.

Öğretmen: Yanınızdaki arkadaşınızla bir soru bulun. Aklınıza takılan, merak ettiğiniz bir şey olsun. (Üç dakika sonra) Ali ve Elif: Balon nereye gitti? Defne ve Kerem: Balonu kaybetmek onun suçu mu? Zeynep ve Ömer: Bir şeyi kaybedince neden üzülürüz? Öğretmen: Bu sorulardan birbirine benzeyen var mı? Kerem: Bizimki ile Zeynep'lerinki benziyor, ikisi de kaybetmekle ilgili. Öğretmen: Peki Ali ve Elif'in sorusu? Onu hikâyeye bakarak cevaplayabilir miyiz? Elif: Hayır, hikâyede yazmıyor. Ama belki hayal edebiliriz.

Bu kısa akışta öğretmen hiçbir soruyu değerlendirmiyor; yalnızca çocukların soruları ilişkilendirmesine ve türlerini fark etmesine yardım ediyor. "Balon nereye gitti?" sorusu da çöpe atılmıyor; hayal gücüyle ilgili bir soru olarak bir kenara yazılıyor.

Okul öncesinde soru toplama nasıl uyarlanır?

4–6 yaş grubunda yazılı soru beklenmez. Bunun yerine sessiz düşünme süresinden sonra "Merak ettiğin bir şey var mı?" diye tek tek sorulur ve öğretmen cevapları büyük bir kâğıda yazar. Çocuklar çoğu zaman soru yerine yorum söyler: "Balon çok güzeldi." Bunu soruya çevirmek için "Neden güzeldi, merak ettin mi?" diyebilirsiniz.

Oylamada soruların yanına basit resimler çizmek, okuma bilmeyen çocukların hangi soruya oy verdiğini hatırlamasını sağlar. Seçenek sayısını ikiye ya da üçe indirmek de bu yaşta işi kolaylaştırır.

Sorulan ama seçilmeyen sorularla ne yapılmalı?

Seçilmeyen sorular çöpe gitmemeli. Onları bir "soru duvarı"nda ya da sınıf defterinde saklayın. Sonraki oturumlarda ısınma olarak kullanabilir, hatta yeni bir oturumun konusu yapabilirsiniz. Bu uygulama çocuklara "Sorun değerli, sadece bugün başka bir soru seçildi" mesajını verir.

Sık sorulan sorular

Her çocuk ayrı ayrı soru yazmalı mı?

Başlangıçta ikili ya da üçlü gruplar daha verimlidir. Çocuklar yöntemi öğrendikçe bireysel soru yazdırabilirsiniz; ancak kalabalık sınıflarda bireysel sorular zaman yönetimini zorlaştırır.

Soru toplama ve oylama ne kadar sürmeli?

40 dakikalık bir derste toplam 10–12 dakikayı geçmemesi hedeflenir. İlk oturumlarda daha uzun sürmesi normaldir; çocuklar alıştıkça hızlanır.

Bir çocuğun sorusu hiç oy almazsa üzülmez mi?

Üzülebilir. Soruların anonim yazıldığı ya da gruplarla üretildiği düzenler bu etkiyi azaltır. Soru duvarı uygulaması da her sorunun değerli olduğunu gösterir.

Aynı çocukların soruları hep kazanıyorsa ne yapılabilir?

Popüler çocukların soruları arkadaşlık etkisiyle öne çıkabilir. Göz kapalı oylama, soruların isimsiz okunması ya da soruları numaralayıp numaraya oy verme gibi yöntemler bu etkiyi büyük ölçüde azaltır. Oylama sonrası "Bu soruyu kim sormuştu?" diye ancak sonra açıklamak da işe yarar.

Oylamadan önce sorular tartışılmalı mı?

Kısa bir netleştirme turu faydalıdır: "Bu soruyu soran grup ne demek istediğini bir cümleyle anlatır mı?" Ancak bu tur soruşturmaya dönüşmemeli. Her soruya en fazla bir açıklama cümlesi yeter; asıl tartışma seçilen soruya saklanır.

Sonuç

Soruları toplamak, gruplamak ve oylamak, çocukların gündem belirleme hakkını somutlaştıran bir süreçtir. Adil bir oylama yöntemi ve saklanan sorular, sınıfta güven ve merak kültürü oluşturur. Oturum akışının bütününü görmek için P4C oturumu adım adım yazımıza, programlarımız için eğitimler sayfamıza göz atabilirsiniz.